Been there, did that

In Memoriam

2010-01-09T19:35:00.000+01:00

Beste bloglezers van Cees Fris, die onder ’t pseudoniem “Santer” publiceerde,

Op oudjaarsavond 2009 is Cees, heel onverwachts, overleden.

Met veel verdriet hebben we 7 januari afscheid van hem genomen op de algemene begraafplaats te Zeist.
We hebben van de blogs over zijn avonturen en reizen genoten en wensen Gods goedheid op zijn laatste reis.

Cees, we zullen je missen.

Familie en vrienden

Doe maar een rondje

2009-12-30T12:33:00.001+01:00

Het was vlak voor middernacht toen wij landden op het vliegveld van Rarotonga, het hoofdeiland van de Cook Islands in de South Pacific. Het was een heel klein vliegveldje met een buitenproportionele landingsbaan. Een baan met ballen. Deze enorme baan was niet het gevolg van de fallistische grootheidswaanzin van de toenmalige machthebber, maar het resultaat van oorlogswerkzaamheden van de Amerikanen. Die hadden die baan daar aangelegd als hub voor hun militaire vliegtuigen op weg naar de vijand in het westen in WOII.

Wij zagen er niet veel van, want het was donker. En als het donker is in Rarotonga dan is het heel donker. Wij schuifelden via een ijzeren trapje het vliegtuig uit en de baan op. In een lange slaperige rij haalden we de bagage op en droomden we ons door de douane. Buiten stond een courtesy bus. Hij wachtte op ons en wij gingen allemaal mee; sommigen zittend op hun bagage, maar de meesten hangend aan lussen in een aardedonkere bus. Omdat wij niets zagen konden we ons ook niet voorbereiden op de dingen die komen gingen; zoals wanneer de bus een bocht indook. De bus ging dan plots naar links en wij centrifugaalden met z’n allen naar rechts. Opeens.

Buiten was niets te zien. Het enige licht dat er was, was afkomstig van de koplampen van onze bus. En dat is een eigenaardige gewaarwording. Je bent op een plaats die je niet kent, in het pikdonker, tussen mensen die je ook niet kent maar die je wel bij elke bocht hevig tegen je aangedrukt voelt, onderweg naar weet-ik-waar en met je bagage waar-dan-ook. Dat werkt, laten we zeggen, bevreemdend.

En zo schommelden we zo’n 15 kilometer over de ongeziene atol. Bij tijd en wijle stopte de bus, klapte de deur open en riep de chauffeur de naam van een hotel. En soms stapte er dan ook iemand uit. ‘Excuse me’, mepte iemand een koffer tegen je been. En dan hobbelde we weer verder. Totdat de chauffeur: ‘Edgewaaaattteeer’, riep. Mijn bedoeninkje. Hier moest ik eruit. Het Edgewater Resort. Ik kreeg een kamer op de derde verdieping, belde naar huis, waar het nu dag was, om te melden dat ik was gearriveerd en trok me terug in de sponde.

De volgende dag ging ik op pad om mijn 4 Wheel op te halen die vanuit Nederland was gereserveerd. Hij stond, spic en span, reeds op mij te wachten. Maar er was één probleem. Mijn rijbewijs was hier niet geldig. Ik bedankte mijn reisbureau voor reserveren van de auto en het leveren van alle adequate informatie. Dat werd dus lopen en bussen.

‘Neeneenee’, bezweerde mij de verhuurder van het vehikel, ‘Geen enkel probleem. U haalt hier gewoon een nieuw rijbewijs, uitgegeven door de Cookse autoriteiten’.

Nou dat leek mij sterk. Ik had maar een paar dagen de tijd en dat leek mij onvoldoende, indachtig de vorstelijke periode die ik in Nederland nodig had gehad om daar mijn acte van rijvaardigheid te halen.

‘Meneer gaat u nou even naar het politiebureau, hier een eindje verderop. U zegt waar u voor komt, geeft ze uw eigen rijbewijs, doet een proef en dan komt het allemaal goed’.

Ik mocht de auto dat stukje wel rijden. Druk was het niet op de weg. Hij zou ze bellen dat ik er aan kwam.

Toen ik de parkeerplaats kwam oprijden kwam de dienstdoende constable mij reeds tegemoet.

‘Good morning, Sir. You want a driving licence?’

‘Indeed, sir, officer, sir’.

‘Well than, mister………..?’, hij keek op mijn rijbewijs, ‘… Sentuh’.

‘Santer’, hielp ik hem.

‘That’s what I said’, zei ie. ‘Now if you please go back in the car, drive a circle and come to the office.’

Ik keek hem ongelovig aan.

‘And that’s it?’

Maar hij was al weer naar binnen.

Ik reed een rondje, parkeerde de auto en ging naar binnen. Hij had het rijbewijs al gereed.

GOVERNMENT OF THE COOK ISLANDS

Transport Act 1966

LICENCE TO DRIVE A MOTOR VEHICLE

The Bearer: ……………………………………….Mr. Santer……………………………….

Name

………………………………………………….POB 23/12/19--……………………….. Edge….

Address

………………………………………………………………VISITOR……………………………………

Occupation

Is hereby Licenced to the above Ordinance to drive the following Classes of Motor Vehicles,

namely:

……………………………………………………Motor……Car……………………………………

Dan volgde de plaats, datum en de handtekening van de Registrar of Motor Vehicles.

Het viel mij op dat het postbusnummer van het Edgewater resort precies gelijk was aan mijn geboortedatum. Het leek mij niet slim daar een opmerking over te maken. Ik betaalde $2,50 en we namen heel tevreden over deze officiële transactie, uitvoerig afscheid. Ik kon op weg om via de enige rondweg van zo'n 30 km het eiland te verkennen.

Jongens met hoge hakken

2009-12-17T16:43:00.007+01:00

We komen laat in de avond in Sevilla aan. Het is al 11 uur, dus we sterven van de honger. Gelukkig zijn Spanjaarden gewend laat te dineren na al dat tapassen, en dus gaan we op zoek naar een restaurant dat nog serveert. In een eetlokaal op het plein bij de kathedraal Sante Maria de la Sede vinden we plaatsje aan het raam. De meeste bezoekers zijn aan het natafelen. Sommige zitten aan Torta de Almendras, een traditionele amandeltaart, legt een liefhebber aan de belendende tafel uit. Maar de meeste zitten aan de Alfonso, een plaatselijke likeur.

We bestellen bij een wat slonzige ober met de sterk beduimelde kaart enige gerechten waarvan de namen ons heel in de verte bekend voorkomen. Binnen 15 minuten staat alles op tafel. Leve de vooruitgang. Ook hier heeft de magnetron zijn intrede gedaan. Het eten is plaatselijk heet en plaatselijk steenkoud. Maar we hebben honger en kunnen dus niet kieskeurig zijn. Het smaakt niet echt. Het vlees lijkt die avond al enkele keren opgediend te zijn en is door die uitputtingsslag zichtbaar vermoeid. Ook het groentegarnituur hangt suffig over de rand van het bord wachtend op betere tijden. We rekenen af en gaan naar het hotel.

De volgende dag struinen we alle toeristische attracties af die deze stad rijk is. Sevilla is het toneel geweest van vele veroveraars en culturen. De Grieken komen, de Grieken gaan, en de Romeinen komen, de Romeinen gaan, de Vandalen, de Moren, de Vikingen, de Joden, de Spanjaarden; ze komen en gaan. Behalve die laatste. Die zitten er nog.

We gaan eerst maar eens naar Barrio de Santa Cruz, de Joodse wijk – het Juderia – dat getuige van de eeuwenlange Joodse aanwezigheid in de stad. Zij woonden daar al sinds Romeinse tijden en mogelijk zelfs eerder. De Iberische Joden, de Sefardim (Sefarad is Hebreeuws voor Spanje) genoten aanvankelijk een zekere vrijheid, maar werden na verloop van tijd uit het maatschappelijke leven verdreven. In 1492, Columbus verovert Amerika, werden de overgebleven Joden van Sevilla gedwongen Spanje te verlaten.

De wijk sluit naadloos aan op de tuinen van het Alcázar Real de Sevilla of Reales Alcázares de Sevilla oftewel het Koninklijk Paleis. Dit paleiscomplex is waarschijnlijk het oudste koninklijk paleis van Europa dat nog steeds als zodanig in gebruik is. Aanvankelijk werd het gebouwd door Moorse bouwmeesters, maar later werden daar elementen in gotische en renaissance-stijl aan toegevoegd. Het is daardoor een beetje een ratjetoe, maar de pracht van de Moorse stijl overheerst.

De kathedraal van Sevilla is één van de grootste ter wereld en staat op de plaats waar de almohaden (een Berberse moslimdynastie) in de twaalfde eeuw een moskee hadden gebouwd. Na de val van Sevilla in 1248 namen Christenen het bouwwerk in bezit en hielden er hun eredienst. De minaret – de Giralda – deed dienst als kerktoren, ook nadat op de plaats van de moskee een gigantische kathedraal was verrezen. In deze kathedraal ligt een praalgraf van Columbus, maar of hij er zelf in ligt wordt sterk betwijfeld. Zijn zoon ligt een eindje verder ook dood te wezen. Dat weet men zeker.

Pfffffffffffffffffffffffff. We zijgen op een bankje neer. De kuiten zijn hard en de voeten het lopen moe, de rug kromgetrokken door de rugzak en de ogen staan op steeltjes. Tje, Sevilla, had je het de afgelopen eeuwen niet wat rustiger aan kunnen doen? Wat een hoeveelheid geschiedenis. Wat een strijd tussen culturen en geloven. Wat een gebouwen en kathedralen en watertuinen en bloeiende mandarijnenbomen en koetsjes en toeterende auto’s. Tijd voor de tapas en dan ……………. tijd voor FLAMENCO!!!!!!! Olé!!! Want als er een stad stijf staat van de flamenco dan is het wel Sevilla. Olé!!!!

We gaan naar Flamencobar Lo Nuestro aan de Calle Betis. Het is een vrij kaal rechthoekig lokaal met een catwalk-achtig verhoging. Aan de tafeltjes rond dit podium zitten een paar bezoekers. Zo te zien meest buitenlanders. Keurig opgedoft en schoon geborsteld. Het permanentje wedijvert met de brillantine. Aan het eind van het podium zitten groepjes jongens, mannen kun je het niet noemen, en vrouwen, meisjes kun je het niet noemen. Het zijn flamenco-dansers. De jongens zitten schuchter bij elkaar, in hun veel te strakke broeken en schoenen met hoge hakken en bespreken jongenszaken. De vrouwen, in hun elegante, zwierige kleding vol ruches en plooien, kijken roddelend rond en lachen hard als één van hen een dubieuze opmerking maakt. Aan de andere kant van het podium, maar ook aan het eind zitten wat muzikanten en een zanger, denk ik, want dat kan je nu nog niet zien, zolang hij zijn mond houdt.

Opeens geeft iemand een keiharde roffel op zijn gitaar ‘Dsjengedsjeng’. Een jongen en vrouw maken zich los van de groep lopen het trapje op naar het podium. Nog een ‘Dsjengedsjeng’ en dan gebeurt het. Dan voltrekt zich een transformatie, de totale metamorfose. De schouders gaan naar achteren, de rug wordt gerecht, de kin de lucht in gestoken en de armen naar elkaar gestrekt. Weg is de schuchterheid, weg de kokette blik, de onzekerheid. Wat rest is trots, hooghartigheid, superioriteit en elegantie. En met korte afgemeten passen en lange zwierende draaien dansen ze de flamenco.

Ze dansen niet als Weense walsers, elkaar aanvullend en als een eenheid. De flameco-dansers dansen tegen elkaar, met elkaar maar in gevecht. Duizenden jaren geschiedenis worden hier weggezongen en –gedanst. Invloeden van de Moren (klanken), zigeuners en Iberische, Fenicische, Keltische, Gotische, Byzantijnse en katholieke culturen. Soms sierlijk, soms hoekig, soms zwevend, soms staccato. Maar altijd ver verheven boven de toupetjes en kuitbroeken aan de tafeltjes beneden hen.

Farrah en Liza

2009-12-07T16:51:00.001+01:00

Ik heb vanavond in het restaurant van het hotel gegeten. Ze hadden maar één menu en naar later bleek ook maar één gast, ik dus. Het is off-season. Ik kreeg 6 gangen voorgeschoteld. Eerst brood met boter zalmpaté en smeerkaas, daarna een kaasschotel die volgens mij voor het eind van de maaltijd bedoeld was, vervolgens tomatensoep opgeluisterd met basilicum, een conelloni-schotel, een codfish, kabeljauw dus, met entourage en drie plakken kalkoen met garnituur. Espresso toe. Ik heb er, ondanks de matige ambiance, met smaak van gegeten en zit dus afgeladen vol.

Ik had even geen puf meer en viel voor dood op bed. Ik doe de tv aan en kijk naar het eerste de beste Portugese programma. Het gaat over de kapper, denk ik, want ik zie een kapsalon en wat overjarige dames in kapstoelen. De eigenaar dribbelt nerveus rond. Hij is van ‘Topline’ begrijp ik uit de beelden; het begeleidende Portugese commentaar ontgaat me totaal. Ik probeer zelf te bedenken wat ze allemaal te zeggen hebben om dit programma minstens een half uur te laten voortkabbelen.

Let op daar gaan we. Er schuift een foto van Farrah Fawcett door het beeld. Heette dat mens echt Farrah, of was haar vader bij de aangifte bezopen en kreeg hij ‘Sarah’ slechts brouwend uit zijn mond. De beambte zei nog: ‘Farrah zei u?’ ‘Ja, Fsarah sliste hij’.

In de kappersstoel zit een dik hoofd met een blond kapsel dat tegen de barbier zegt:

‘Ik wil een kapsel als Farrah Fawcett’.

Kapper: ‘Mevrouw, die is dood’.

‘Ik wil alleen haar kapsel’, dringt de vrouw aan.

‘Mevrouw, het kapsel van Farrah Fawcett is al veel langer dood. Bovendien staat het kapsel van prinses Diana u beter.

‘Maar die is toch al nog veel langer dood?’.

‘Daarom juist. U heeft een prima gezicht voor een heel lang dood kapsel’.

Naast haar zit een vrouw waarbij een borstel is achter gebleven in een krul. Echt waar. Een lange bruine haarkrul met daarin een eveneens bruine borstel.

De interviewster vraagt:

‘Is de kapper niet wat vergeten?.

‘Nee, dat komt nog. De vorige keer deed hij dat zo lekker. Alleen wij met z’n tweeën. Bedoelt u wat ik bedoel?’.

‘Geen idee, maar ik heb het over de borstel’.

‘Welke borstel?’

‘Daar in uw haar’.

‘O, die gekkerd’.

Wooiiing, het is tijd voor een reclameblok. Tijd voor een geneesmiddelreclame.

Een slapende man wordt overmeesterd door een klein monstertje. Het grijpt hem naar de keel. De man schrikt geëmotioneerd wakker, schudt en worstelt wild. Het is duidelijk: hij heeft een paniekaanval. Het monstertje grijpt zich stevig vast aan zijn keel. Hij loopt naar het medicijnkastje, maakt met een poedertje een drankje en drinkt het op. Hij schudt het monstertje van zich af en slaapt gerustgesteld in.

Wooiing.

Terug naar de kapper. Een medewerker van het bedrijf ‘Topline’ zit met een enorme föhn in een bos peenhaar te wroeten. Hij doet dat vol overgave en met bewegingen die een betere professie waardig zijn. De vrouw knort van genoegen.

De interviewster:

‘Heeft u uw haar lang niet laten doen?’

‘Charley, wanneer heb ik het voor het laatst laten doen?’

‘Ik denk eergisteren mevrouw’.

‘Nou, u hoort het. Eergister’.

‘Moet het zo vaak?

‘Nee, maar het is wel lekker. Ik heb moeilijk haar hè. En Charley masseert beter dan mijn vriend. Die rommelt met zijn dikke vingers maar wat aan. Dus, duidelijk hè.

In beeld schuift nu iemand met het kapsel van Liza Minelli. Maar dan nog nat. Zwart en kort en glad. De tanden van de kam nog zichtbaar. Daaronder een ontevreden gezicht met hangende mondhoeken. Minstens zestig en net zo’n leven achter de kiezen als Liza. Een leven vol drank, drugs, diëten, gemiste ouderliefde en verkeerde echtgenoten. Haar vertel je niets meer.

‘Laat geworden gisteren?’

‘Zie je het an me?’

‘Beetje.’

‘Gatsie’.

‘Nou ik doe er effe extra veel glue in en dan een beetje opborstelen. En dan schuif ik je meteen door naar de visagist, zodat ze vanavond niks merken van je wilde leven.’

In de studio komt er een oudere heer in beeld. Type autoriteit. Grijs haar en een pinkring.

Hij kijkt ernstig in de camera, draait even aan zijn ring en zegt:

‘Uit gedegen onderzoek is gebleken dat vrouwen van middelbare leeftijd gemiddeld langer in de stoel van de kapper zitten dan mannen van vergelijkbare leeftijd. Dat kan te maken hebben met de lengte van het haar, kort haar vereist immers minder knipwerk dan langer vrouwenhaar, maar mogelijk speelt ook testosteron een rol. Onze reportage van vanavond liet goed zien hoe groot die verschillen zijn. Wij wensen u een goede avond’.

Woooiing.

Ik schrik wakker. De reclame begint weer. Ik druk de tv uit en pak mijn boek met de titel ‘Een tijd voor empathie’. En daar was ik nu juist mee bezig.

Spaanse import?

2009-11-30T11:40:00.003+01:00

Coyboy-land zouden we vroeger zeggen, nog niet wetend dat de officieel geautoriseerde schrijfwijze ‘cowboy-land’ was. Zo ziet het achterland van de westelijke Algarve eruit. Achtergebleven, vergeten door de EU-miljoenen, slechts heel even aangeraakt door de moderne tijd. Verlaten huizen, desperado’s met een zwarte hoed op schonkige paarden, modderige four-wheels en autobanden markeren de ingang van het onverharde omheinde terrein. De radaren van een grote machine op het veld zijn stilgezet en verroest.

De jongeren zijn weggetrokken. Geen zin in het harde werk op het onvruchtbare land. Je bent jong en je wilt wat. De kust is vol gebouwd met vertier. Grote hotels, bars en restaurants zorgen voor een schijnbaar eindeloze stroom bezoekers. Daar wordt vier keer zoveel verdiend en daar zijn de meiden. Dan ga je niet voor een paar euro op een trekker die rode grond omploegen. Als je wat wilt ga je daar waar je dat kan vinden. Aan de kust dus. Dag pa, dag ma. Juan, en Felipe en Carlos, weg zijn ze.

En pa en ma en de honden blijven achter. Moe en ontluisterd omdat het grote geld aan hen is voorbij gegaan. Het land verwildert, het onkruid schiet op en de gaten vallen in de onverharde wegen. Op de hekken verschijnen borden met ‘Proibido, Terrenos privados’ en ‘ Aguardar o cão’.

Ik zit op een terrasje aan de haven van Portimoã. Ik zou je een bezoek aan dit stadje ten sterkste ontraden wegens verregaande toeristenuitbuiting à la de Spaanse costa’s, maar nu is het off season en we zijn maar met 5 mensen aan de dis. Ik wacht op gegrilde sardines De ober vraagt of ik eerst nog soep wil. Ik zeg nee, ik wil alleen de sardines met wat sla en desnoods wat brood. Maar geen sopa. Hoppa met je sopa.

‘Felipe’, wijst hij op zichzelf. Hij vraagt waar ik vandaan kom. ‘Holland’, zeg ik. Dat had hij al begrepen, maar waar in Holland. ‘Utrecht’, zeg ik, want Zeist lijkt me wat te moeilijk. Maar ook Utrecht blijkt te ver gegrepen. ’40 kilometer van Amsterdam’, probeer ik. Ha, dat weet ie, nou dat is nog een heel eind weg. Voordat hij verder gaat vraag ik hem waar hij vandaan komt. Ik voorzie namelijk een hele riedel vragen over wat ik doe, en of ik getrouwd ben, en kinderen heb, en hoe het weer nu is in Holland.

‘Uit Hoedeloeja’, versta ik. ‘Nee’, zegt hij ‘Odeluja’. Hij schrijft het voor me op. ‘Odelouca’, zo’n 20 kilometer landinwaarts. Zijn ouders hebben daar een boerderij. Eerst was zijn vader visser. Maar dat werd steeds moeilijker doordat de grote Spaanse vissersvloot hun quotum opviste. Zijn vader was teruggegaan naar de boerderij van zijn ouders met de belofte van veel inkomsten. De overheid zou het binnenland voor toeristen ontsluiten en die zouden met hordes lokale producten komen halen. Er was een mooie asfaltweg aangelegd. En toen was het wachten. Ze hadden zich toegelegd op de productie van aardewerken beeldjes. Daar zouden de toeristen dol op zijn. Nou ze moeten nog komen. Ze rijden over de mooie asfaltweg rechtstreeks door naar Portimoã en laten hun links liggen. De beeldjes worden nu in de boetieks aan de kust verkocht. Voor een kwart van de waarde.

Hij rent weg om twee mogelijk geïnteresseerde gasten naar binnen te lokken. Hij laat een mooie verse dourada, die wij goudbrasem noemen, zien, wijst op de heldere bolle ogen en knijpt in het vlees. Vers wil hij zeggen. De twee mannen zijn daar niet zo van overtuigd. Ze lopen weg. Hij lijkt niet teleurgesteld en komt naar mij terug.

‘Toen ik 20 was ben ik naar Portimoã gekomen. ‘We moesten toch wat. Van de opbrengst van het land konden we niet leven’. ‘Eerst was ik bell boy in een van de betere toeristenhotels’. ‘Ik kreeg een bruin apepakkie aan en moest voor toeristen die mijn ouders links lieten liggen, klaar staan om elke opdracht uit te voeren die ze me gaven. Felipe doe dit, Felipe doe dat’. De meeste gasten waren vriendelijk en gaven behoorlijke fooien. Maar er zaten ook schoften tussen. Dan werd hij vernederd en gepest. Hij kon daar niet tegen. Eén keer had hij wat teruggezegd. ‘Fuck you’, had hij gezegd. Dat zeiden ze ook vaak tegen hem. De gast had bij zijn baas geklaagd en hij was direct ontslagen. Gelukkig kende hij inmiddels wat mensen in de lokale horeca en hij was bij een bevriende restaurateur in dienst gegaan. ‘Ik verdien niet veel, maar genoeg om mijn ouders een klein beetje extra geld toe te stoppen’. Hij tuurde de parkeerplaats af naar nieuwe slachtoffers. ‘Ja. Zo gaat dat’.

Mijn gegrilde sardines waren inmiddels gekomen. Ik at ze met smaak. De huid was krokant en goed gekruid. Misschien een tikje te zout. Het vlees mals en de graten makkelijk verwijderbaar. Kortom een lekker maaltje voor tussendoor. ‘Spaanse import’, sneerde Felipe toen hij weer eens langs liep. ‘Wablief?’, vroeg ik. ‘Die sardines’. ‘Smaken die anders dan Portugese?’, vroeg ik redelijk tactloos. Felipe deed of hij het niet hoorde. Hij kwam alleen nog terug om de rekening te brengen. Ik gaf een extra grote fooi.

Een tevreden roker?

2009-11-24T22:14:00.000+01:00

Er klinkt gerochel op het overloop. Er wordt gekucht en slijm opgehoest. Hij is wakker. Ik kijk op de wekker. Het is zes uur in de ochtend. Ik luister intens naar de geluiden. Het gekraak van de trap als hij naar beneden loopt. Het rustige tik -----tak------tik------tak van de staande pendule in de hal. Het gepiep van de ovenklep die hij opendoet om het brood erin te schuiven dat over een uurtje zo’n heerlijke geur naar boven zal zenden. Hij rochelt weer. Uche-uch. Hij verschuift een stoel. Hij zal wel zijn gaan zitten en ‘Trouw’ voor zich hebben uitgespreid. Ik draai me om. Ik voel me heel veilig in dit bed. Ik val weer in slaap. Helemaal tevreden. Ik ben 13 jaar en logeer bij opa.

Opa was bakker geweest. En een niet onsuccesvolle bakker. Hij had daarmee genoeg geld verdient om een huis te laten bouwen aan de Kerkewijk in Veenendaal. ‘Oase’ heet het. Een mooi wit huis, met een uitgebouwde serre waarin een tropisch oerwoud welig tierde. Daar kon je je terugtrekken op stoelen gemaakt van gebogen bamboe als je even geen zin had in het vertier van een druk huishouden. Weggedoken in het oerwoud hoorde je nog de het geluid van de tennisballen die heen en weer geslagen werden op de banen van een Veenendaalse tennisclub achter het huis. Pok……..pok…..…..pok. De slagenwisselingen gingen nog niet zo snel als nu. Pok……..pok…..…..pok. Ik fantaseerde de stem van Willem O’Duys erbij, die Wimbledon versloeg. ‘Ah, wat een fantastische rally. Hij kwam precies op zijn backhand en retourneerde met een dropshot’. ‘Advantage, Mr Okker’, zei de umpire. Beschaafd applaus klonk op de achtergrond.

Opa was getrouwd met mijn oma, laat dat duidelijk zijn. Zij hadden een wat gecompliceerde relatie. Hun vierde kindje was op vijfjarige leeftijd gestorven. Tijdens een vakantie aan de kust was het knulletje gaan pootje baden in de zee en had daar een longontsteking aan overgehouden. Hij stierf kort daarop. Het was 1929. Er was nog geen penicilline. Zij had dat verlies nooit kunnen accepteren en vluchtte in haar geloof. In het vervolg kwam hij op de tweede plaats. Eerst kwam God en de goede werken. Dan hij. Hij berustte daarin. Leek het.

Hij begon een tweede beroepsleven als vertegenwoordiger in tabakswaren; zeg maar een accountmanager in sigaren. Bij Ritmeester in Veenendaal. Hijzelf was het beste voorbeeld van een ‘tevreden roker is geen onruststoker’. Hij pafte sigaren en pijpen. Onderuitgezakt in een leren fauteuil, met de horlogeketting over zijn buik en een rond brilletje op zijn neus, liet hij zich fotograferen voor een reclamecampagne. Nog jaren zag ik zijn portret in de etalage van een tabakszaak op de Munt in Amsterdam.

Ze kregen in totaal ze zes kinderen; vier meiden en twee jongens. De oudste was misschien wel de begaafdste. Zij was kunstzinnig aangelegd. In haar jonge jaren wilde ze graag naar de kunstacademie maar daar moest pa niets van hebben. Poelen des verderfs, noemde hij ze. Ze mocht wel een kamer in Wassenaar en daar privé-lessen volgen bij kunstschilder Roeland Koning.

In Veenendaal was inmiddels (1960) besloten tot de bouw van een nieuw hypermodern kerkgebouw, de Petrakerk, een paar huizen verderop aan de Kerkewijk. Men vond het gepast dat in zo’n mooi gebouw een raam van allure kwam. Maar wie zou dat betalen? Ik citeer het ‘Gelders Dagblad’ van 9 februari 1996:

‘En dan spreekt wijlen C.J. van den B., lid van de commissie van beheer en zeer betrokken bij de bouw van de kerk, deze gedenkwaardige woorden: ‘Geen geld? Mijn dochter doet het voor niets!’

Het is niet helemaal duidelijk of opa de strekking van wat hij zei ook duidde, maar zijn onderschatting van de zwaarte van de opdracht was evident. Een glas-in-lood raam van maar liefst zestig vierkante meter. Voor niets. Zijn dochter nam de uitdaging niettemin aan. Dagenlang zat ze met haar schetsboek in Ouwehands dierenpark vissen, leeuwen, herten, eenden en flamingo’s te tekenen.

‘In het midden van de tuin laat ze Adam alvast namen aan de dieren geven. Met deze eerste mens weet ze naar haar eigen zeggen nauwelijks raad. Zo’n grote naakte man prominent op een metershoog raam in de kerk dat gaat niet. Ze besluit iets op de bijbelse geschiedenis vooruit te lopen en voorziet Adam van een paar forse vijgenbladeren. De kleuren die ze bedenkt en de combinaties daarvan zijn buitengewoon. Zilverachtige vissen in een donkerblauwe en groene watermassa. Iets hogerop gaat het donker over in een weelderige vegetatie met veelkleurige dieren en vogels. Achter de eerste mens laat de zon z’n gouden stralen naar alle kanten omhoog schieten’. Aldus het ‘Gelders Dagblad’.

Vier jaar later overleed opa plotseling, 77 jaar oud. Er waren wat klachten. De bloeddruk drukte. Toen op een middag de huisarts ter controle bij hem kwam en een opmerking maakte over een glas ouwe jenever op het tafeltje, antwoordde opa: ‘Ik zag je aankomen en dacht ik zet de borrel vast klaar’. Tegen Magere Hein heeft hij vast hetzelfde gezegd.

Kein gezeik

2009-11-18T18:06:00.001+01:00

Het was niet bepaald Tramlijn Begeerte, lijn 9 in Amsterdam. Althans voor ons niet. Lijn 9 was meer Tramlijn Aanvalluh. Want het eindpunt van lijn 9 was voor vele Amsterdammers het Ajax-stadion. Daar kwam hij piepend en bellend tot stilstand op de keerlus en ontdeed zich op zondag van de horde supporters die kwamen kijken naar de verrichtingen van Johan Cruijff, die recht tegenover de halte woonde in Betondorp.

Tramlijn 9 bestaat sinds 28 december 1903. Dat heb ik even opgezocht want zover gaat mijn herinnering niet. De lijn is meerdere malen aangepast, maar verbond immer het centrum met de Watersgraafmeer. In de periode dat ik daar woonde, reed hij van het Ajax-stadion langs het exotische Tropenmuseum, de Muiderpoort, een stadspoort uit 1770, voorbij Artis, dat voluit Natura Artis Magistra heet, langs de eeuwenoude Hortus Botanicus, het Waterlooplein met zijn tweedehands spullen, gillend en vonkend door de bocht langs de Amstel, luid bellend de Dam over en dan via het Damrak naar het Centraal Station.

Op de bok zat de trambestuurder. Rechtop, want het was een beroep vol historie en eer. Met zijn rechtervoet stond hij op een metalen pedaal die een mechanische bel bediende en met zijn rechterhand beminde hij het stuur waarmee de snelheid geregeld werd. Wat zijn linkerkant aan het besturen bijdroeg was grotendeels aan het gezicht onttrokken maar wat zijn mond deed niet. Daarmee gaf hij commentaar op alles wat in de omgeving ophield. ‘Rot op met je hondenhok’, fulmineerde hij tegen het Dafje dat niet gauw genoeg uit zijn spoor verdween. ‘Gajes’, schreeuwde hij naar een paar jochies die steentjes in de rails gooiden in een onbeholpen poging de tram te laten ontsporen. ‘Schorum’. En naar een keurige dame die haar halte voorbij zag gaan zonder dat de tram stopte en reageerde met een ’Chauffeur ik heb gedrukt’, riep hij lachend, ‘Grote meid. En nu goed afvegen’.

Op zaterdagavond stapten wij aan boord van lijn 9 op halte Hogeweg. We maakten het ons gemakkelijk op de houten bankjes en keken tevreden naar het voorbij schietende tafereel. Amsterdam ging zaterdagavond vieren en dat was feest. Op halte Rembrandtplein stapten we uit. De terrassen zaten vol en voor het revuecafé Saint-Germain-de-Près stond een rij wachtenden voor een optreden van Dorus. Wij liepen een steegje in en aangekomen aan de Amstel traden we binnen in het café van Frau Beate.

Frau Beate zelf stond achter de tap. Ze was een charmante vijftiger met een zwaar Duits accent. ‘Ha Keessszzzz’, zei ze als ik binnenkwam. En ‘Gutenabend Hansssszzzz’, sliste ze naar mijn kompaan. ‘Ik verwachtte jullie’. Wij groetten terug en hesen ons op de rode barkrukken. We keken rond. Het was weer een gemengd gezelschap. Wat Amerikanen een enkele Fransman, een blikje studenten en wat alternatieven. Geen dronkenlappen, zwervers of druggebruikers. Die kwamen er bij haar niet in. Die zette ze er zelf uit. Dit was een keurige kroeg. ‘Kein gezeik. Buiten doen jullie maar wat jullie willen maar hier ben ik de baas.’.

De kroeg was lang en smal en hing vol met koper, dat ik in een bui van pure naastenliefde eens allemaal gratis heb gepoetst, maar daar was ze niet helemaal tevreden mee want overal zag ze nog witte streepjes. ‘Nah, Keeessssszzzz, dan kan ik het net zo gut selbs machen’. ‘Fuck you’ dacht ik en zei met een grimlach dat ik het nog ééééén keer over zou doen. En dan nooooiiit meer.

Wij dronken ons in zoals ze dat tegenwoordig noemen. Niet dat dat indrinken veel voorstelde. Twee pilsjes en een bierworstje daar bleef het bij. Geld was schaars in die dagen. We luisterden naar de zeer persoonlijke jukeboxkeuze van Beate. Nina Simone, Sarah Vaughn, Hildegarde Knef (Ach Knef. Die donkere stem.

‘Berlin, dein Gesicht hat Sommersprossen,

und dein Mund ist viel zu groß,

dein Silberblick ist unverdrossen,

doch nie sagst du: Was mach' ich bloß?’)

en dan op eens, tetteretet, eine kleine Nachtmusik en de Mondscheinsonate. Geen Beatles, Stones of andere pop. Het publiek selecteerde zichzelf. En Frau Beate had kein gezeik.

Ik kom er nog wel eens langs als ik naar het centrum rij. Nu zit er een coffeeshop in: ‘The Bushdoctor’. Ze had ze er allemaal uitgeschopt.

Billen op weg naar de top

2009-11-08T13:33:00.002+01:00

Onze geliefde, maar veel geplaagde vorstin was één dezer dagen in Mexico op staatsbezoek. Het Mexicaanse publiek trok zich daar niet veel van aan. Youp schreef in NRC: ‘…..je ziet aan de burgemeester dat hij weliswaar intensief gegoogled heeft, maar dat hij eigenlijk nog steeds geen idee heeft wie hij voor zich heeft’. Toen had zich het incident met de garnaal nog niet voorgedaan. Nu weet elke Mexicaan in ieder geval wie onze veel geplaagde kroonprins is.

Ook ik was eens in Mexico. En ook op mij stond geen mens te wachten. Dat kwam enerzijds doordat ik vlak voor middernacht aankwam, en op dat uur is een gemiddelde Mexicaan een drugsoorlog aan het uitvechten, en anderzijds omdat geen mens mij daar kende. En geef ze eens ongelijk.

Het was dus middernacht en ik had mijn huurauto afgehaald, een 4-wheel, hoewel ik een Kever had besteld. Kevers worden daar geproduceerd en rijden er bij bosjes rond. Maar nu waren ze op of kapot of weetikveel in het Spaans. Ik kreeg een witte Suzuki Vitara. En daar stond ik dan. Op de parkeerplaats van het vliegveld van Merida op het schiereiland Yucatán. Ze hadden voor mij een kamer geboekt in Ticul, een stadje ruim honderd kilometer verder landinwaarts. In het pikdonker voor het eerst op het onbekende pad in Mexico leek mij geen aanbeveling. Ik had gelezen over de vele gaten in de weg, de loslopende honden en rondzwervende koeien. Ik besloot via een goed verlichte route naar de dichtbij zijnde kust te rijden en in een daar ongetwijfeld voorhanden zijnd toeristenhotel mijn eerste nacht door te brengen.

En zo kwam ik terecht in een riante loft met aan drie zijden een vrij uitzicht over de golf van Mexico. Ik pakte wat aller-noodzakelijkst uit, zakte weg in een love chair en tuurde naar het donkere water. Langzaam sliep ik in. De volgende ochtend stond ik vroeg op om eens lekker te ontbijten. Ik nam de lift naar beneden en liep daar een all-inclusive-paradijs in. Het buffet was afgeladen met enchiladas, tortas compuestas, sopes, quequesadillas enz. Net zo vreemd als de namen was mij de samenstelling. Ik waagde me er niet aan op het vroege tijdstip. Gelukkig was er ook een Europees ontbijt, maar wel in een Zuid Amerikaanse uitvoering; heel veel fruit.

De zaal zat vol met bruingebakken Europeanen en Amerikanen, die hier hele dagen op het strand lagen en zich all-inclusive te barsten vraten. Na 10 dagen rolden ze het vliegtuig weer in terug naar de baan van 9.30 tot 17.00 uur. Van de Maya’s pikten ze nog net een piramidetje uit de souvenirwinkel mee.

Ik ging op pad. Eerst naar Uxmal, het centrum van de Maya-barok. De weg ten zuiden van Merida was verlaten en het landschap kaal. Slechts af en toe is er een heuveltje dat hier ‘Puuc’ heet. De Maya’s leefden in grote onafhankelijke stadstaten zoals Uxmal, Chichén Itzá, Kabah en Xlapak. Het waren bloeddorstige krijgers dol op oorlogen en mensenoffers. Maar ze hadden ook veel kennis van de astronomie en mathematiek.

Uxmal bestaat uit een aantal piramides, een ‘nonnenklooster’en een stel overheidsgebouwen. De ‘Pirámide del Adivino’, de piramide van de tovenaar, is 35 meter hoog. De trappen zijn gigantisch steil zodat je aangeraden wordt die op handen en voeten te bestijgen. Dat gaf een wat merkwaardig gezicht als je dat van onderen bekeek, die op een neergaande billen op weg naar het heilige der heilige. Menigeen redde de klim niet en keerde achteruit dalend, bezweet en trillend terug op aarde. Ik probeerde het niet eens.

Ik stapte in de Suzuki en besloot door te rijden naar mijn hotel in Ticul. Na een kilometertje of 15 zag ik in de verte wat objecten in deze verder zo verlaten omgeving. Over de weg lag een meer dan vuistdik kabeltouw. En rechts daarvan twee geüniformeerde en belaarsde agenten.

‘Mijd te allen tijden de Mexicaanse politie; zij helpt u zelden en verergert vervelende situaties’, waarschuwde mijn reisgids. ‘Mocht u toch met de politie te maken krijgen dan is de belangrijkste regel om zo kalm en beleefd mogelijk te blijven’. Ik zette mijn allervriendelijkste gezicht op en de gedachte aan een uitbraakpoging uit mijn hoofd. Heel beleefd draaide ik het raampje open toen één der koddebeiers zich opmaakte mij te bevragen. ‘Buenos dias. Qué tal?’ zei ie. Ik groette hem vriendelijk terug: ‘Bueno dias’ en dook in het dashboardvak op zoek naar paspoort, rijbewijs en autopapieren. Weer boven water bood ik mijn bescheiden uiterst beleefd aan aan de pet. Hij woof mijn goede bedoelingen met een lach weg en gebaarde dat ik door kan rijden. Zijn collega trok de kabel weg.

Het lichtend pad

2009-11-01T13:28:00.005+01:00

Ik pak de treuzelaar, mijn turkooizen koffer, passeer de douane en ga op zoek naar een taxi die mij naar mijn hotel in Lima, Peru brengt. Het is druk in de hal. Overal staan groepjes afhalers die langverwachte familieleden aan de borst drukken. Het gaat er daarbij hard aan toe. Huilen en omarmen en op de rug slaan. De actoren in ‘Hello, Goodbye’ van Joris Linssen zijn hiermee vergeleken een stelletje autisten. Hier wordt geknuffeld en geleden dat het een lieve lust was. Nou ja, niet mijn lust. Ik ben op zoek naar een taxi.

Tussen de geëmotioneerde halers en brengers staan twee onbewogen heren. Laten we ze Juan en Pedro noemen. Ze zij even groot, hebben beiden zwart gel-haar met een scheiding en een zwart leren jack. Zij dragen een bord met het opschrift ‘Seňor Santer’. Huh, voor mij? Ik kijk om mij heen om te zien of er misschien nog iemand met de naam Santer is die zich meldt. Juan en Pedro kijken mij echter bemoedigend aan. ‘Mister Santer?’ Nu wordt het toch echt uitkijken geblazen. Zo dadelijk zit ik tussen deze twee gladjakkers ingeklemd op de achterbank van een auto op weg naar een wekenlange gijzeling door het ‘Lichtend Pad’, de plaatselijke terroristenclub.

Want zoveel wist ik nog wel van Peru. Ik had me verder slecht voorbereid op deze reis. Ik had met een half oog deze reis geboekt en betaald. Ik had het druk op mijn werk en wilde er op korte termijn even tussen uit. Recent had ik een boek gelezen van iemand die zich het doel had gesteld zowel op het laagst als op het hoogst gelegen, bevaarbare meer te zeilen. Dat was hem na veel bureaucratisch gedonder, gelukt. Hij zeilde op de Dode Zee en op het Titicacameer in het Andes-gebergte. Dat leek mij ook wel wat. Niet dat zeilen, maar wel een bezoek aan dat mysterieuze meer met de fameuze rieteilanden van de Uros-indianen, hoog in de Andes. En dan plakte ik er onderweg nog even Machu Picchu (Oude Berg), Cuzco, een treinrit door het hooggebergte en een bezoek aan Puno aan vast. Zo gezegd, zo gedaan.

En nu sta ik in de hal van de luchthaven van Lima, waar twee stevige heren wachten op mijn besluit of ik nu wel of niet de seňor Santer van het bordje ben. ‘Mister?’ Ik besluit het erop te gokken. Yes, ik ben mister Santer. Ze kijken opgelucht. Dat is hem dan. Zij pakken de treuzelaar en lopen met gestrekte pas richting uitgang. ‘Daar gaat me goeie goed’, denk ik en loop achter ze aan. We komen aan bij een alleszins nette Japanner, waar Juan de achterportier openhoudt en Pedro mijn koffer onder de klep deponeert.

Zij weten de weg en vragen mij niet waar ik heen moet. Ze zijn duidelijk geïnstrueerd. De vraag is nog steeds door wie? We racen door een moderne stadswijk, terwijl de niet chaufferende Juan mij vraagt waar ik vandaan kom. Ik vertel het hem en hij knikt bevestigend. Dat had hij al vermoed. 'En hoe duur zijn bij jullie de mobieltjes?', is zijn volgende zet. Hij houdt zijn toestel stevig vast. Ik vertel hem dat, als je er een abonnement bijneemt, de toestellen zelf vaak gratis zijn. Hij vertaalt het voor de chauffeur en samen zijn ze verbaasd over zoveel vrijgevendheid.

‘Bent u katholiek?’ We springen wel van het ene naar het andere onderwerp. En voor we het weten zitten we in een diep-religieuze conversatie over de voor- en nadelen van het katholieke geloof in deze seculiere tijden. Beide mannen gaan dagelijks tweemaal ter kerke. Ik vraag ze: ‘En de zon en de maan dan?’

In het vliegtuig had ik wat rond gesnuffeld in de Lonely Planet-uitgave over Peru. De Inca's geloofden in de kracht van de zon als weldoener van de Aarde. De zon werd daarom vaak geëerd met zonnefeesten. We moeten daarbij bedenken dat de hemel zoals die door de Inca’s werd waargenomen niet te vergelijken is met wat wij nu zien. Zij zaten vaak op zeer grote hoogten (Machu Picchu ligt boven de 3 km) en zonder lucht- en lichtvervuiling. Op die hoogten was de hemel zeer goed zichtbaar; de melkweg (de hemelse rivier) zal zeer helder geweest zijn en elke ster goed zichtbaar. De Inca’s observeerden de bewegingen van zon, maan en melkweg en berekenden daaruit o.a. een kalender en de twee belangrijkste rituele data van het jaar; Capac Raymi (midzomerfeest in december) en Inti Raymi (midwinterfeest in juni). Ook berekenden ze aan de hand van de bewegingen allerlei biologische cyclussen en baseerden daarop de zorg voor hun gewassen en lamakuddes.

Pedro en Juan knikken vol ongeloof over zoveel bijgeloof. Zij geloven alleen in Maria’s goede zorgen. Daar kan geen maan wat aan veranderen. Na een uurtje stevig doorscheuren zetten ze me af bij een hotel. Het klopt. Ik heb een voucher voor dit hotel in mijn rugzak. Juan vraagt of ze me vanavond het nachtleven moeten laten zien. Ik zeg dat ik na 13 uur vliegen naar bed wil. ‘Okay, dan komen we u morgen halen voor uw vliegtocht naar Cuzco. Tot morgen.’ En zonder te hoeven betalen rijden ze weg. Aan de receptionist vraag ik wie dat waren. ’Van het reisbureau’, zegt hij.

Heftige ochtend

2009-10-24T16:48:00.001+02:00

Het is koud, nat herfstweer. Ik rij door de binnenlanden van Zuid-Holland op weg naar een zorgboerderij. Niet dat ik zorg nodig heb, maar anderen wel. Ik kom ze een heel klein beetje helpen. Met wat geld. Namens de GD. Ik ben een kwartier te vroeg doordat TomTom mij weer flitsend in één keer naar de juiste bestemming heeft gebracht. ‘Bestemming bereikt’, zegt ie dan. Maar zover is het nog niet.

Ik parkeer naast een sloot, zet de motor af, druk zoevend het portierraampje naar beneden en kijk in de ogen van zeven soepganzen die aan de andere slootkant koud zitten te wezen. Ze doen niets, de ganzen. Ze zitten te suffen en rekken af en toe hun nek uit, zodat het onderste deel van hun snavel onder het water verdwijnt en ze met een schepbeweging wat water in hun bek kieperen. Bij het doorslikken kijken ze genietend. Dan suffen ze weer door. Ik groet ze vriendelijk, maar er kan geen ‘gak’ van af, ze vinden mij niet interessant.

Er zijn zo’n 1000 zorgboerderijen in Nederland, lees ik in een folder. Daar wordt aan mensen met een beperking een zinvolle dagbesteding gegeven. Veelal zijn dat verstandelijk gehandicapten, dementerenden, mensen na een hersenbloeding, psychische afwijkingen, nou ja, noem maar op, mensen dus die begeleiding nodig hebben. Zorgvraag heet dat.

Het is bijna tijd. Ik start de motor en rij het smalle pad op. Nummer 56 moet het zijn. Hofzicht heet het. Ik parkeer de auto op het deel en stap uit. Ik had mijn komst aangekondigd en verwachtte dus een comité van ontvangst. Ha, daar is die meneer met de poen. Maar niemand. Ja, een hond. Maar zelfs die waagt zich ter begroeting niet onder de bekapping vandaan. Het regent. Ik loer door een raam naar binnen. Een eindje verder in het gebouw zie ik een grote groep mensen aan de koffie. Ik loop naar de deur en maak mijn entree. Elf gezichten kijken me vol verwachting aan. Nou ja, kijken me aan? De helft tuurt ergens naast mijn hoofd of richting plafond.

Ik probeer te ontdekken wie begeleid wordt en wie begeleidt. Wat nog niet zo eenvoudig is. Uiteindelijk komt er een jonge vrouw op mij af, die voordien bezig was twee kemphanen uit elkaar te houden. ‘Lisette’, stelt ze zich voor, ‘Lisette Noordervaart’. Dat klopt, die naam stond op de site van zorgboerderij Hofzicht. ‘Aangenaam’ zeg ik, ‘Santer’.

Een vrouw in een rolstoel kijkt geïnteresseerd vlak langs mij heen. Ik schudt haar uitgestoken hand en vraag naar haar naam. Ze zegt niets. Ik neem mijn hand terug. Ze schijnt het niet te merken. Een eindje verderop staat één van de kemphanen op zijn tenen te wippen. Hij wil ook een hand. Ik duw mijn hand in zijn grote werkershanden en vraag naar zijn naam. ‘Whaf’ of zo, zegt hij. ‘Hans’ zegt Lisette. ‘Dag Hans’, zeg ik.

‘Kunnen we even apart zitten en ons voorstel even bespreken?’, zeg ik tegen Lisette. ‘Natuurlijk. Koffie?’ Ze duwt Hans de andere ruimte in, ik volg haar en achter mij sluit de rolstoelster aan. De schuifdeur gaat dicht. Nadat Hans met zachte dwang naar een stoel in de hoek is geduwd, gaan wij aan de tafel zitten. De rolstoel met bewoonster tussen ons in. We bespreken het voorstel. Lisette is blij verrast en kan elke hulp goed gebruiken.

Opeens staat Hans op en loopt snel naar de tussendeur op weg naar zijn vijand in de kamer ernaast. Maar voordat hij hem helemaal open heeft, is Lisette al tussenbeide gekomen. Zij duwt hem de kamer weer in en schuift de deur dicht. Hans loopt nu snel naar de rolstoel en geeft de inzittende een dreun op haar achterhoofd. Die blijft bewegingloos zitten, versuft van de plotselinge klap. Lisette pakt Hans beet en brengt hem naar een bureau in de hoek. ‘En nou zitten blijven’.

We praten door alsof er niets gebeurd is. Lisette lijkt ook niet echt onder indruk. Mij doet het terugdenken aan de paar weken die ik als vakantiekracht doorbracht op het psychiatrisch centrum de Willem Arntsz Hoeve in Den Dolder. Ook daar gebeurde met regelmaat zeer onverwachte dingen die afgehandeld werden alsof het volledig binnen de omgangsregels viel.

Op de eerste dag kwam ik binnen en liep de gang in om mijn jas ergens kwijt te raken. ‘Hoooiiiii’, brulde er iemand keihard in mijn oor. ‘Goedemorgen’, zei ik met de mimiek van iemand die het volstrekt normaal vind als iemand je om 8 uur ’s ochtends luidkeels en met uitgestoken nek ‘Hoooiiiii’ toebrult. Ik hing mijn jas op en liep de gang op. Ik schrok me dood. ‘Hoooiiiii’, brulde de matineuze toeteraar opnieuw. Ik zei niets. Ik ben niet achterlijk. Zo dadelijk loop ik die man vandaag twaalf keer tegen het lijf. Het werden er maar 6 keer. Ik deed mijn handen al voor mijn oren als ik wat zag bewegen in de gang.

’s Avonds mail ik naar Lisette de bevestiging van wat we hadden afgesproken. Ik schrijf: ‘Heftig vanmorgen. Je doet goed werk, dat is duidelijk’. Zij mailt terug: ‘U hebt inderdaad wel gelijk de meest heftige ochtend mee gemaakt. Over het algemeen is het allemaal heel gemoedelijk hoor’. Het zal wel aan mij liggen.

1969

2009-10-16T15:30:00.003+02:00

1969, dat was me een mirakels jaar.

1969, Niels Armstrong zette als eerste mens voet op de maan, onder het uitspreken van de gedenkwaardige oneliner: ‘That's one small step for a man, one giant leap for mankind.’

1969, de moeder van alle popfestivals werd georganiseerd, Woodstock. 400.000 mensen luisterden naar Joan Baez, Creedence Clearwater Revival, Crosby Stills Nash & Young, Melanie en Janis Joplin.

1969, Shocking Blue had een nummer 1 hit in de VS met ‘Venus’.

1969, via Arpanet lukte voor het eerste data te verzenden van de universiteit van Los Angeles naar Stanford Research Centre in Silicon Valley. Internet was geboren.

1969, John Lennon en Yoko Ono lagen in het Amsterdamse Hilton-hotel in bed voor de vrede.

1969, Lenny Kuhr won het Eurovisie Songfestival met ‘De troubadour, mais non, monsieur’.

1969, Jane Birkin zong ‘Je t’aime, moi non plus’. In Frankrijk werd dat hijgnummer snel verboden wegens verregaande obsceniteit van de tekst.

Het was me een mirakels jaar. En ik? Ik voer als bordenafwasser mee op M.P.S. ‘Amsterdam’ van Botel Cruisse van rederij Zwaag. Dat was een gewild vakantiebaantje. Je zag wat van Europa en je werd nog betaald ook.

De ‘Amsterdam’ was een zgn. botel; een varend hotel. We voeren vanaf het Centraal Station in Amsterdam naar het Bassin du Commerce in Straatsburg. Over heen- en terugtocht deden we zo’n zeven dagen. We hadden een paar bussen bejaarden aan boord zien gaan en dat was alles wat we van onze gasten zagen. De technische dienst werd verondersteld achter de schermen te werken. Het directe contact was voorbehouden aan de stewards en stewardessen en aan de Kapitein natuurlijk, die hier heel bedrijfskundig ‘manager’ werd genoemd. Ik heb de manager nooit gezien. De man hield zich op eenzame hoogte bezig met management-zaken, niet met de technische dienst.

Ik en mijn kompaan werden aangestuurd door een stevig drinkende oud-matroos met melkboerenhondenhaar en een schort voor. Een groot deel van de dag werkten we in de keuken en als onze lieve gasten naar bed waren slopen wij door de gang om de buitengezette vaat op te halen. Als we ’s ochtends om een uur of tien klaar waren mochten we van boord en de stad in waar we die dag voor een paar uur hadden aangelegd.

In de keuken leerden we afdrogen en hoe je met een theedoek een kurk van het aanrecht kon meppen. Dat deed de matroos voor. Je nam de theedoek daarvoor vast aan twee tegenover elkaar gelegen hoeken, draaide de doek op door hem horizontaal rond te draaien, dan liet je een punt los en knalde als met een zweep met die punt de kurk van het blad. Katak! Wij deden daar wedstrijden in. Wij zetten een heel stel kurken op een rij en mepten die er een voor een af. Of niet.

Het was 21 juli 1969, ’s ochtends om 6.30 uur. Ik was de borden aan het ophalen van die gasten die de avond ervoor op hun kamer hadden gedineerd. Die ochtend was om 3 uur Apollo11 op de maan geland. In de lounge stond de zwart-wit tv afgestemd op de BBC uitzending vanaf Cape Canaveral. Door de gang schuifelde een oude dame in ochtendjas. Ze kwam van de wc en voelde zich betrapt. Ze zei: `Good morning´, in haar beste Engels, wat heel goed was, want ze kwam uit het Verenigd Koninkrijk, net als al onze andere gasten.

Ik wenste haar ook een zeer goede morgen en vertelde dat als ze opschoot, en dat leek me in haar geval heel lastig, ze nog net de herhaling kon zien van de eerste mens die voet op de maan zette. Zij verschoot van kleur, riep ´Oh dear, dear´ en verdween in haar kamer.

Later die dag kwam ik haar tegen tijdens het passagieren in de stad. Ze stelde me aan haar man voor en vertelde dat zij die ochtend zo genoten hadden van de televisiebeelden. Dat ze dat nog mochten meemaken. `Thank you, thank so much´, en ze kneep me met onverwachte kracht in mijn hand.

We voeren langs Keulen, Königswinter, Koblenz, langs de Lorelei en Karlsruhe en kwamen na drie dagen aan in Straatsburg, Frankrijk. Hier zou de ´Amsterdam´ gereed en schoon gemaakt worden voor de terugtocht. De bejaarde gasten moesten allemaal van boord en zouden in bussen de omgeving verkennen, de Notre Dame bekijken en zich bezatten tijdens een wijnproeverij. Maar zover was het nog niet. Eerst moesten de bussen nog komen. Maar de gasten moesten wel van het schip af. De opruimploegen hadden een strak schema.

Wij, de vakantiehulpen, kregen de opdracht het dek schoon te boenen. En, werd ons geïnstrueerd, maak daar een flink waterballet van. Spuit elkaar lekker nat en ren over het dek. Dan worden die ouwetjes afgeleid en gaan ze niet klagen over het verlate vertrek. Dat was niet aan dovemansoren gezegd. Op blote voeten en ontbloot bovenlijf gingen we aan de gang met waterstralen, bezems en dweilen. Wij werden er erg schoon van.

Toen de 100 passagiers beneden opgekrast waren, hadden we nog één verrassing in petto voor alle Franse passanten op de kade. We draaiden via de luidsprekers op het dek het hijgnummer ´Je t´aime, moi non plus´ van Jane Birkin. Dat was een hit in Nederland, waarschijnlijk omdat we te weinig kennis van de Franse taal hadden om de finesses van de tekst goed te laten doorkomen. ´Je t´aime, je t´aime, oh, je t´aime´. Nou dat ging nog wel. ´moi non plus´. Pardon? Ik al evenmin? Waar slaat dat nu op? ‘tu est la vague, moi l’île nue’. Naakte eiland? Ik? Waar heb je het over?

Maar de muziek was mooi en wij zongen uit volle borst ‘entre tes reins, et je me retiens’. Op de kade joelden de Franse scheepslui. Het lied was verboden in Frankrijk, maar de police kon niks uitrichten tegen onze provocatie. Wij stonden op Hollandse bodem.

Van de drup in de drup

2009-10-08T19:26:00.002+02:00

‘Zachtjes tikt de regen op mijn zolderraam’. Nou hier niet. Hier gaat het tekeer alsof de Lieve Heer een toeval heeft. PVV is volgens de peilingen de grootste partij, Prins WA bouwt een luxueuze villa in zo ongeveer het armste land ter wereld, Mevrouw Marijke een BV op een Engels eiland, JPB heeft zijn dag niet, VS een begrotingstekort van 1.400.000.000.000 dollar, mediamonopolist Berlusconi is premier in Italië en de Lieve Heer is boos. Althans dat denk ik, want het hoost buiten. Niet normaal meer. Met bakken tegelijk. Tropisch. ‘En nou is het afgelopen’ raast hij, ‘Nu gaan jullie weer eens normaal doen’.

Het is herfst. In de haard brandt een knetterend vuurtje en de wijn is fruitig, met indrukken van koffie en cacao, rond en soepel van smaak met impressie van hout, vanille en karamel. Een lekker HEMA-wijntje dus. Ik schurk mijn rug in de kussens van de pilotenleren stoel. We zitten hier goed terwijl het buiten raast en tiert. Ik laat de gordijnen open zodat ik het buigen van de bomen onder het geweld van de storm goed kan zien. Ik kijk er naar en het raakt me niet. Ik word er alleen maar doezelig van. Tijd om de sponde eens op te zoeken.

Ik knip het licht aan in de slaapkamer en loop naar de balkondeuren om de gordijnen te kunnen sluiten. Ik loop door iets nats. Er zit een natte plek in het kleed. Ik voel en ja hoor, proefondervindelijk bewezen, er ligt hier een beetje water. Merkwaardig toch, waar zou dat vandaan komen? Het meest logische lijkt het plafond, dus kijk ik omhoog, recht in de ogen van een cherubijntje dat daar ingewikkelde dingen hangt te doen. Van dit schone stucwerk drupt wat helder water. Een engeltje dat op je tong piest verbeeldt normaliter een culinair hoogtepunt, maar je hoeft geen Ab Osterhaus te zijn om te snappen dat dit het gevolg is van enig daktechnisch ongerief. Kortom, het lekt ergens.

Ik loop naar de zolder, het minst bezochte deel van het huis en sla me de spinnen van het gezicht. ‘Goedenavond dames, ik kom effe kijken, we hebben een probleempje denk ik. Mag ik even?’ Ik maai wat webben uit mijn haar en vind de lichtknop. Langzaam wordt de donkere wereld van een gemeden zolder wakker. Er drupt wat, een straaltje eigenlijk. Vanaf ergens midden in het schuine dak. Hoe ontstaat zoiets nou. Het is duidelijk geen overlopende goot. Waarschijnlijk is er ergens op het pannendak een obstructie ontstaan, redeneer ik, een hoopje natte bladeren, takjes, vuil of zo, dat een waterstroompje dat via de kortste route onderweg was naar de goot, afgebogen heeft in een andere richting. Bijvoorbeeld tussen twee dakpannen door en via een balk en een plankje nu richting mijn plafond ging. Of zo.

Ik loop naar de kelder twee verdiepingen lager, dat is 40 treden dus goed voor mijn lijf, pak een emmer en loop weer de 40 treden naar boven, nog beter voor mijn lijf, en plaats de emmer onder het straaltje. Zo, opgelost. For the moment. Buiten hoost het gruwelijk door.

Nu kan je de volgende dag twee dingen doen, 1. loodgieter bellen of 2. niets. Niets is meestal het verstandigste. Net zoals bij een lichamelijk probleem gaan de meeste daktechnische problemen vanzelf weer over. Het dak droogt op, de bladeren en takjes waaien weg en het water hervat zijn loop. Meestal. Maar je weet maar nooit. Dus de loodgieter bellen? Je kunt het overwegen, maar die komt eerst niet. Want heeft het te druk met ondergelopen kelders en overgelopen goten. En als hij komt dan is dat na 12 uur 's middags, wat erop neer komt dat jij de hele middag met rode vlekken in je hals naast de voordeur kan zitten wachten, want als je die niet meteen opengooit als de loodspecialist om ongeveer half vijf aanbelt is hij meteen weer vertrokken.

De gieter hoort je probleem aan, knikt begrijpend, stommelt naar boven, slingert zich lenig uit de dakkapel, verschuift vaag een paar dakpannen, slingert weer lenig terug, klost naar beneden en schrijft een rekening uit: €65 voorrijkosten en een half uurtje dakpanschuiven à €35 per uur. Graag contant. Hij drukt zijn shaggie uit in je koffiekopje en verlaat het pand. ‘Goedemiddag’.

Een half jaar blijft het droog daar boven. Of dat komt door het ontbreken van enig nat natuurgeweld of door het ingrijpen van de dakwerker zul je nooit weten.

Dialoog met fruit

2009-09-30T22:23:00.011+02:00

‘En het was in die dagen te doen gebruikelijk…..’

‘Zeg je?’

‘Het was in die dagen te doen gebruikelijk, nou ja gebruikelijk, sommigen deden het, om hoeden gedecoreerd met fruit te dragen.’

‘Sorry?’

‘De Haute Couture schreef hoeden met fruit-decoraties voor.’

‘Vers fruit?’

‘Nee natuurlijk niet. Dan liepen ze na drie weken met een hoed vol verrot en beschimmeld fruit rond. Namaakfruit natuurlijk. Druiventrossen, bananen, een peertje van plastic of weet ik veel.’

‘Op je hoofd?’

‘Ja, dat was ‘in’ in de zestiger jaren.’

‘Goh.’

‘Ik kende een modeontwerpster die ook zo’n hoed droeg. Met blauwe druiven en wat bosvruchten en een enkele pauwenveer.’

‘Is een pauwenveer ook fruit?’

‘Nee, maar het hoedenontwerp kwam er eleganter van af.’

‘Zo.’

‘Nu wilde het geval dat een van de collega’s van die ontwerpster nogal onverwacht het tijdelijke voor het eeuwige verwisselde. Zij waren niet erg nauw met elkaar, maar ja een collega hè. Dus op naar de begraafplaats.’

‘Met hoed?’

‘Met hoed. Maar de hoed ging af. Ze liet hem achter op een bank in de garderobe. Iets te wuft voor een begrafenis.’

‘Kan ik me voorstellen.’

‘Ja.’

‘En toen?’

‘De speeches waren ontroerend, vol met complimenten en waardering, en gemis en we zullen je nooit vergeten.’

‘Ik ken het.’

‘En toen liepen ze vanuit de aula naar de ter aardebestelling, naar het gat dus.’

‘Ga vooral door. Ik hou het niet meer.’

‘De ontwerpster keek omfloerst, wat een mooi woord, ik wil ook een keer omfloerst kijken, naar de begrafenisstoet. Eerst een kraai, dan de trolley met de kist en naaste verwanten en nog wat kraaien, en dan de overige familieleden, vrienden en bekenden.’

‘Ik zie het voor me.’

‘Tot dat haar oog getrokken werd door de kransen op de kist. Een krans kwam haar bekend voor. Druiven, bosvruchten en een pauwenveer.’

‘Goh joh, echt?’

‘Het was haar hoed. Midden tussen de anjers en rozen.’

‘Ach.’

‘Toen de kist in het gat verdween, verdween ook haar trots, haar hoed. Ze nam de schep en met een doffe klap viel de aarde op haar hoofddeksel. Ashes to ashes.’

Ludwig en de koddebeiers

2009-09-26T12:13:00.015+02:00

Ik kom het museum binnen via zo’n deur die bij je nadering automatisch opengaat. Meestal. Als je niet te snel loopt. Maar ik lette even niet op en liep te snel. Dus knal ik met mijn kop tegen de glazen schuifpui. Echt hard. Niemand die het opvalt. Het is erg rustig in het museum.

TomTom had mij geleid naar die duistere parkeergrotten in de Keulse binnenstad, die het dichts bij het Ludwig-museum moesten zijn. Buiten gekomen had ik geen idee hoe ik nu verder moest. Ik bevroeg dus enige inboorlingen. Een Japans-ogende ober, die op dit vroege uur het terras aan kant aan het maken is, zwaait een beetje naar rechts. Duidelijk is dat hij nog nooit van ene Ludwig, laat staan van het museum gehoord heeft.

De stad begint te ontwaken. Het is reeds 11 uur, maar de horeca van Keulen-Zentrum wist zich nu pas de slaap uit de ogen. Deze buurt is ’s nachts duidelijk het middelpunt van Keulse slemppartijen en travestietenlol. Maar nu worden de straten schoon gespoten door gemeentelijke reinigers en lopen daklozen weggeworpen flessen te verzamelen.

“Verzeihung, wissen Sie vielleicht wo Museum Ludwig ist?, vraag ik aan een passerende bouwvakker met gele helm op zijn kop en vrolijke lach. ‘Nein’, zegt ie. ‘Ludwig museum? Keine Ahnung. Dies ist das Rathaus’, wijst hij op een gebouw met barokke frutsels dat achter de metrobouwput omhoog rijst. Ik bedank hem hartelijk voor deze interessante, maar onnutte informatie. Hij lacht nog harder.

Ik neem een hoekje, steek over en zie een witharige oude vrouw in een bushokje zitten. Ik stel haar dezelfde vraag. Ze kijkt me aan, kijkt vorsend naar links, schudt haar hoofd, kijkt peinzend naar rechts en zegt verontschuldigend: ‘Keine Ahnung’. Ze kijkt er ongelukkig bij. Ik maak haar duidelijk dat het echt niks hindert en vervolg mijn zoektocht naar een Keulse ingezetene met kennis van zaken. Ik ken minstens vijf mensen in Nederland die het me zo kunnen duiden, maar in Keulen weet niemand van toeten.

Welaan, deze frisse jonge dame misschien. Ze ziet er kunstig uit. ‘Hallo, können Sie……’ Ze kijkt straal langs me heen. ‘Weer zo één’, zie je haar denken. Ik mompel kwaad: ‘Keulse pot’.

En dan is het raak. Een zwierige roodbruinharige 50-er. Ja, zij weet het. Achter de dom moet ik zijn. Achter de dom? Dat is helemaal de andere kant op. Daar was ik gisteren. Heb ik iets gemist? Ik heb wel een modern gebouw met als opschrift Römisch-Germanisches Museum gezien. Zou dat het zijn? Pop-art in het Römisch-Germanisches Museum? Kom nou.

Ik keer om en wandel in de richting van de dom. Dat is makkelijk want overal zie je die torens. Als ik aangekomen ben bij het betreffende gebouw, waag ik het voor de zekerheid nog een keer de vraag te stellen. ‘Verzeihung…’ zeg ik tegen een langswandelende kunststudente, ‘Museum Ludwig?’. ‘Dort’, zegt ze en wijst een deur verderop.

Ik wrijf me over mijn voorhoofd en stap de wondere wereld van de familie Ludwig binnen. Midden in de eerste hal, want we moeten nog zo’n schuifpui door voordat we in het heilige der heiligen zijn, zit een schilderes aan een op de vloer aangebracht kunstwerk te werken. Ik loop naar wat kluisjes om mijn rugzakkie op te bergen. Ik doe er eentje open en dan staat de schilderes opeens achter mij. ‘Not those’ wijst zij, ‘they are broken. Come here’. Ze pakt mijn bagage en loopt naar een andere kluis. Ik ben wat verbaasd over deze actie. Voor hetzelfde geld loopt ze de glazen schuifpui uit en kan ik fluiten naar mijn fototoestel, mijn geld, mijn autosleutels enz. Maar alles komt goed. Ik geef haar 50 centen en zij mij de sleutel van de kluis.

Ik koop een ticket, laat deze afscheuren door een buitengemeen vrolijke jongeman en daal letterlijk af naar de pop-art collectie. "The truth is, the art galleries are being invaded by the pin-headed and contemptible style of gum-chewers, bobby soxers, and worse, delinquents." Dat zei kunstcriticus Max Kozloff in 1962 over deze nieuwe kunststijl. Ik denk er wat anders over; uiteindelijk ben ik er mee opgegroeid. Andy Warhol en Richard Hamilton waren grote namen. Ik vond het toegankelijk en vrolijk.

Zo ook hier. De hele zaal staat te tetteren van de vrolijke kleuren en de uitzinnige afbeeldingen. Voorin staat een draagbaar oorlogsmonument, waarvan een deel mij herinnert aan een beroemde foto. Maar nu is het driedimensionaal en in stof en metaal. Maar zonder gezichten.

Bij een object van Rauschenberg staat een dichte koffer en daarop de tekst 'Open'. Ook in de begeleidende tekst aan de muur staat te lezen 'Die Koffer sollte geöffnet werden'. Ik laat me graag verzoeken en open dus de koffer. Er zit niet veel in en ik sluit het exemplaar dan ook voor een volgende nieuwsgierige bezoeker.

Ik ben nog geen paar stappen verder of achter mij klinken snelle voetstappen. Twee museale koddebeiers, kennelijk gestuurd door de centrale begluurder, blaffen mij toe dat ik dat niet meer moest flikken. Ik wijs ze fijntjes op de begeleidende teksten, maar daar hebben ze geen boodschap aan.

Na ja, die Deutsche Leute toch. So verdächtig. Overal in het museum staan suppoosten klaar om je tot de orde te roepen als je wat te dicht met je neus op het canvas komt. En daar is alle reden toe. Hier hangt grote kunst uit alle stijlen vanaf 1900, met de nadruk op de Russische avant-garde. Kubisme, rayonisme, futurisme, expressionisme en al die andere 20ste eeuwse ismen. Picasso, Giaccometti, Dali, Kadinski, Kirchner, enz.

Ik keer terug naar de aarde en koel in de museumwinkel wat af. Als ik wil afrekenen blijkt mijn kunstenares uit de hal nu de caissière. Kennelijk een manusje van alles. Zij vraagt of het mij bevallen is. ‘Did you like it?’ Als ik bevestigend antwoord lacht ze gelukkig. ‘Have a nice day’, glimt ze me toe.

Casals e Defilló

2009-09-20T13:33:00.016+02:00

Pau Carlos Salvador Casals e Defilló heette hij. Een lekker bondige naam. Maar nog niet zo erg als dat van zijn nog beroemdere landgenoot: Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso. Pablo Picasso dus. Ook Casals e Defilló werd bekend onder een wat meer werkzame naam: Pablo Casals. Wereldvermaard cellist en fervent Franco-hater. In 1938 vertrok hij definitief uit Spanje en vestigde zich in het Zuid-Franse Prades de Conflent. Zijn weerzin tegen het dictatoriale bewind van Franco was zo groot dat hij weigerde op te treden in alle landen die de Spaanse regering erkende. Hierop maakte hij één uitzondering. In 1963 trad hij op in het Witte Huis op uitnodiging van president Kennedy, die hij bewonderde.

Ik was in de buurt van Prades de Conflent en wilde eens op bezoek in het klooster Saint-Michel-de-Cuxa waar jaarlijks het door Casals opgezette en tot zijn dood geleide muziekfestival werd gehouden. (Zie in rechter kolom de link naar een meesterlijk filmpje over Casals die aankomt in het klooster en suite no.1 van Bach speelt).

In 878, om maar eens jaartal te droppen, vestigden in deze contreien enige door een watersnood verdreven monniken. Het scheen ze daar te bevallen. Ze verbouwden een bestaande ruïne tot kerk, die gewijd werd in 974. In de twaalfde eeuw volgde de bouw van een klooster. Het klooster heeft door de jaren heen veel te lijden gehad. Tijdens de Franse revolutie werd de abdij geconfisqueerd en geplunderd. Terzijde zij opgemerkt dat de gehele tweede stand, de geestelijkheid, meer te verduren heeft gehad van deze ‘revolutie’, dan de eerste stand: de adel.

Al het marmer werd weggehaald en de kunstwerken weggeroofd. Na een jarenlange leegstand werd het begin twintigste eeuw verkocht aan een Amerikaan. Hij ontdekte de onschatbare waarde van de overblijfselen en wilde ze overbrengen naar de Verenigde Staten. De publieke opinie werd wakker en verhinderde dat grotendeels. Enkele stukken zijn toch in het Metropolian Museum in New York terecht gekomen. Het klooster is herbouwd en wordt bewoond nu door een Benedictijnse communiteit.

Ik vind het klooster wat tegenvallen. De gedeeltelijke instorting en de tijdelijke verwaarlozing hebben ervoor gezorgd dat weinig van de originele (wand)versieringen nog te bewonderen vallen. Delen van het gebouw zijn gesloten voor bezoek en veel kunstwerken zijn in restauratie. Met een gidsje in de hand vind ik zowaar op 10 meter hoogte een flets blokje muurschildering van ongeveer 20 cm2. Er staan twee spotjes opgericht zodat het je niet zal ontgaan. Iets verderop in een verder volstrekt lege bidkapel staat een houten, Catalaanse beeldengroep van recenter datum; enkele herders wijzen in blijde verwachting en elkaar aanstotend in de richting van een schijnwerpertje.

Ook verder lijkt het hier een vrij dooie geloofsgemeenschap en meer gerestaureerd ter ere van Casals en Mammon dan God. Mijn speurtocht achter de coulissen levert geen bewijs dat hier geregeld godsvruchtige handelingen worden gepleegd. Pas als ik door een raampje kijk tref ik een dood bewijs van leven: een keurig onderhouden kerkhof waar kennelijk enige afgelegde Benedictijners liggen.

Pablo Casals heeft zijn Spanje nooit teruggezien. Hij stierf in 1973, 96 jaar oud.

De chrysanten-omelet

2009-09-11T16:17:00.012+02:00

’s Morgens trok Badjah veel bekijks wanneer zij, met haar enigszins mobiele tred, op zoek was naar een goede plaats voor poep en pis. Plaats voldoende, maar de talrijke vreemde reuksporen deden haar telkens besluiten het nog maar eens wat verderop te proberen. Wanneer ze dan uiteindelijk de ideale plaats had gevonden, zakte zij door haar 21 jaar oude achterpoten en vervolgens met haar gat op de grond. Ik spurtte dan steevast naar haar toe en pakte de billen stevig beet, zodat ze zonder een kletsnat achterste haar ochtendritueel kon afmaken. Ik zag daar niets vreemds in; passerende wandelaars echter wel en lachten mij vertederd toe. Och goh.

Badjah was al zo’n 16 jaar mijn hond. Zij was een kruising tussen whippet, een uiterst klein windhondje, en een Duitse herder. Eén van de twee ouders moest dus letterlijk en figuurlijk door de knieën gegaan zijn om een geslaagde conceptie tot stand te brengen. Ik had haar ongezien overgenomen van de vader van een vriendin van mij. Hij moest naar een verzorgingstehuis en mocht de gewhipte herder niet meenemen. Dus zat ik driehoog op een zolderkamer van 3 bij 4 meter, waarin een bed, een bureau, 1 luie stoel, een wasbak, een zwart-wit televisie, wat studieboeken en 20 planten, nu ook met een hond.

Badjah ging overal mee naar toe, maar dan ook overal. Tijdens colleges en klinieken wachtte ze rustig in de auto en in de pauzes liet ik haar uit, net zo als veel andere diergeneeskundige studenten. Eén collega toverde zelfs een heel varken onder de achterklep vandaan. Keurig aan de lijband werd met de zeug ter ontlasting rond het veldje gelopen, waar de honden als gekken te keer gingen.

Badjah heette naar een profeet: Obadja, hetgeen betekent ‘Dienaar van de Heer’. Dat was, laten we zeggen, een goed gekozen naam. Zij was 50 cm hoog, kortharig (van de whippet), bruin met zwart gekleurd (herder), droog en gespierd (whippet), grote oren (herder) en heel snel (whippet). Vooral konijnen konden haar bekoren en dan ging ze er als een pijl vandoor. En keerde niet weerom. Wat ik ook riep, zij had er geen oren naar. Ik keerde dan terug naar mijn werkplek om uren later door een collega erop opmerkzaam te worden gemaakt dat er een hond in een plas voor de deur lag. Badjah was, geheel uitgeput, uit eigen beweging terug gekomen. Haar tong hing uit haar bek en ze zwoegde om lucht te krijgen. De rest van de dag was ze rustig.

Om haar voldoende snelle beweging te geven, ze liep met gemak 40 km per uur en ik fietste dat tempo niet met gemak, liet ik haar soms naast de auto uit. Ik reed dan een bospad op en zij wist dan precies wat er ging gebeuren. Achter in de auto rekte zij zich heel lang uit, voorpoten ver voor zich uit en de kont pront in de lucht, als teken dat ze er klaar voor was. Nog even de spieren oprekken. Buiten gekomen wachtte ze tot ik wegreed en ging er dan in volle snelheid van-

door. Ik riep door het raam aanmoedigingen. Deze keer waren de wandelaars minder onder de indruk. Ze keken naar me alsof ik een dierenkweller was.

Eén dag in de twee weken ging ik naar een vriendin die in het centrum van het land woonde. Badjah stond achter me de sirene van passerende ambulances na te doen. Dat was haar hobby. Toen ik het de eerste keer hoorde, vlak nadat een echte ambulance voorbij was gereden, zeilde ik weer naar de kant van de weg om ook de tweede ziekenauto langs te laten. Die kwam echter niet. Badjah stond te loeien.

Het regende die vrijdag hard. Zo hard dat bijna alle auto’s een parkeerplaats opzochten om de bui af te wachten. Ik wou doorrijden, want ik was moe na een drukke week. Naast me had ik op de vloer twee trays met eieren staan en een bos bloemen, als geste voor de gastvrouw. Ik scheurde langs en als het niet anders kon, door, plassen en stroompjes die inmiddels ontstaan waren. Het water spoot met een knal tegen de onderkant van de auto als ik door een plas reed. Badjah schrok zich rot en zocht dekking. Zij sprong tussen de stoelen door en belandde op de chrysanten met ei. Dat werd dus een leuke omelet.

Ik pakte haar in haar hals band en sleurde haar op de passagiersstoel. Weer daverden we door een plas water en weer schrok Badjah zich een ongeluk. Maar snelle leerling als ze was dook ze niet opnieuw de troep in, maar tijgerde nu die andere ruimte binnen. Die waar mijn voeten de pedalen bedienden. Zij kwam met een klap op het koppelingspedaal terecht en de motor begon te brullen. Ik remde af, trok Badjah terug op de stoel en parkeerde de auto. Ik zat wit van schrik naast een chrysantenomelet, met Badjah achter me die zich weer eens gezellig aan het uitrekken was, te wachten tot het droog zou worden.

Kruistochten in de Languedoc

2009-09-04T12:23:00.010+02:00

Ik ben in Tautavel in de Languedoc. Er heerst hier volop rust in de vroege zomerzon. Oude mannetjes zitten op een bankje zoals dat hoort te klessen. Vanaf een balkonnetje loert iemand om een hoekje om te horen wat er op het cafe-terras beneden wordt gezegd. De rondborstige madame aan het tafeltje is te druk doende met niets omdat op te merken. Vanuit een zijstraat komt een tientallen jaren oude pick-up Peugeot met 15 km per uur aanknetteren met achterop enkele houten wijnvaten, waar niemand kennelijk met grote haast op zit te wachten. Het zonlicht strijkt over het plein.

Het is weleens minder rustig geweest in deze omgeving. Aan het eind van de Middeleeuwen waren hier wrede jachtpartijen aan de gang. Op mensen wel te verstaan. Op bevel van paus Innocentius III werd hier een echte kruistocht gehouden. De eerste kruistocht die niet naar het Oosten gericht was maar tegen westerse heidenen; de Katharen. De Katharen waren afvallige katholieken die zichzelf als zuiver in de leer beschouwden, vandaar hun naam (het Griekse katharsis betekent zuivering, reiniging, loutering). De Katharen hadden Jezus als centrale figuur in hun geloof, geloofden niet in het Oude Testament, hadden de katholieke rituelen afgeschaft en blonken uit in ascese en goede werken. Ze weigerden een eed af te leggen onder verwijzing naar Matthëus 5:33-37: ‘Ik zeg u allen nooit te zweren. (-) Bij het communiceren zal uw ja, ja zijn en uw nee een nee.’ Voor Innocentius was het duidelijk dat deze wijdverbreide groep moest worden uitgeroeid.

Na uit vele stadjes verjaagd te zijn trokken vele Katharen zich terug in wat tegenwoordig de Katharen-burchten heten; op grote hoogten gelegen stenen bouwwerken die beschutting boden tegen de aanvallende kruisridders o.l.v. Simon de Montfort en later de inquisitie. Bekende burchten zijn de Queribus, Peyreperthuse en de Montségur. Vooral de bewoners van deze laatste burcht kregen het zwaar te verduren. Op 16 maart 1244 werden, na een langdurige belegering, 200 katharen tegelijkertijd op een brandstapel gezet. De plaats waar het een en ander zich afspeelde staat ook tegenwoordig nog bekend als het veld der gecremeerden.

Ik ben op weg naar de Peyreperthuse. Aan de voet van de berg (‘The mountain offers the exact profile of a boat grounded in the middle of the sky’, babbelt mijn reisgids) heb ik de camper neergezet en mijn hond Badjah daarin achtergelaten. De temperatuur is goed, dus dat geeft geen problemen. De tocht naar boven is een hele klim die mij aanvankelijk tegenvalt. Maar als snel heb ik de smaak te pakken en spring als een jolige berggeit naar boven. Toch is de klim niet ongevaarlijk. De smalle, afgesleten en glibberige stappen (treden kun je het niet noemen) leiden door een nauw gangetje steil de berg op.

De burcht is in de negende eeuw gebouwd voor de graaf van Besalu en werd in de elfde eeuw eigendom van het huis van Barcelona. Deze burcht wordt in 1240 belegerd en de inwonende katharen uitgehongerd. Het is een indrukwekkend, maar ook wat luguber kasteel. Ongelooflijk groot en gebouwd op grote en onneembare hoogte. Het is mij volstrekt onduidelijk hoe al die grote stenen, benodigd voor de bouw, hier terecht zijn gekomen. Het heeft twee kerkjes, binnenplaatsen, torens, latrines (met je gat boven de steil naar beneden lopende rotsen) en moderne bouwvakkers, die met enig metselwerk het geheel proberen te restaureren.

In het hoogste deel van het kasteel tref ik een stevig doorstappende, minstens 70-jarige dame aan. Ik ben zo verbaasd dat mens daar aan te treffen, de gemiddelde Nederlandse bejaarde had zich hier of niet gewaagd of was de eerste vijftig meter al in een afgrond gedonderd, dat ik haar toeroep: ‘C’est formidable!’ Zij denkt dat ik het over het gebouw heb en wijst instemmend om zich heen. ‘Mais non’, zeg ik, nu helemaal door het dolle, ‘Vous êtes formidable!’ Zij neemt dit compliment aan op de ongeëvenaarde Franse manier. Avec grâce. Ik hobbel weer naar beneden en kom onderweg een minstens 80-jarige man tegen, die in hoog tempo naar boven klimt. Een vrouw van het souvenirstandje aan de voet van de berg vertelt me dat de bebaarde man bezig is met zijn dagelijkse klimmetje.

We slaan onze tenten op op het kampeerterrein ‘La Source’, in het midden van het dorp Sournia. Na Badjah eten te hebben gegeven, ga ik op zoek naar een restaurant. Maar dat lukt niet. Het enige en aantrekkelijk ogende restaurant is gesloten ‘Pour raisons de santé’, zoals het bordje vermeldt. Dus maar weer wat stokbrood, verse salade en worst. A votre santé.

Nero zit gewoon bij Opa

2009-08-22T19:03:00.026+02:00

Ik zat op mijn hurken, en toen mijn spieren stijf werden op mijn kont, en keek door een opening naar een steiger met wandelende mensen, in het dorpje Bogliaco aan het Lago di Garda. En dit is wat ik zag.

'Maar ik zeg toch...... Luister je wel?' 'Ja, ik luister.' 'Ik bedoelde het niet zo. Jooooooop, luister nou.'

'Waar is die hond nou? Toen net liep hij nog achter me. Neroooo!!'

'Blup'.

'Kijk mam. daar zit een man ons te fotograferen.' 'Ja schat, kom nou maar.'

'Salsiccia, gorgonzola, stokbrood, tandpasta, luiers, tomaten, pasta, ....., eh, nog een keer. Salsiccia, gorgonzola, tomaten......'.

'Hey, Guiseppe, hey, wacht effe, ik heb mijn board vergeten. Hey, Seppie!'

'En als we thuis zijn, dan zeggen jullie niets tegen pappa. Nero zit gewoon bij Opa. Okay?'

'Prrrrrr brrrrr tut tut. Oh! Niet spugen schat. Anders doen we je geen nieuwe luier om, hoor. Laten we je lekker soppen.'

'Te dieredom, te diereda, diedeledie, tedom.'

'En toen zei ie. Weet je wat ie zei? Dora, luister nou effe. Toen zei ie dat hij vond dat ik leuke sms-jes stuurde.'

'Nou ja, een dia-avondje kan ook leuk zijn.'

Een geit in het zwerk

2009-08-20T18:13:00.008+02:00

Heb je weleens een statisticus ontmoet? Gewoon in het wild? Nee? Hoe denk je dat die eruit ziet? Niet zo’n opportunistische nepcijferaar als Maurice de Hond, maar een echte. Iemand van de claudicatio intermittens, frequentie-verdelingen, gepaarde t-toetsen en de simultane nulhypotheses. Zo iemand dus. Heb je hem voor je? Nou dan weet je ook hoe Johan er uit zag. Ronde bril, dunnig haar en een beetje los van de wereld.

Johan was onze eerste, echte, eigen statisticus. Voordien leenden we er altijd één voor het evalueren van onze proefresultaten. Van TNO of van het CDI. En dan vroeg zo’n man: ‘Wat moet er uit komen?’ En dan zeiden wij: ‘Nou dat het spul werkt, maar liefst niet te significant goed, want we willen het onderzoek nog wel een keer overdoen. Anders zitten we zonder werk.’

Johan vroeg nooit wat er uit moest komen. Johan beschouwde de relatie tussen onderzoeker en statisticus als een LAT-relatie. Living apart together. De statisticus bemoeide zich niet met het onderzoek en de onderzoeker niet met de statistische analyse. Johan kreeg van ons kilo’s cijfers. Hij verdween daarmee in zijn hok en kwam daar weken later weer uit met enige verfrissende bevindingen. ‘Zo Santer’, zei hij dan, als hij mijn kamer binnenkwam. En dan begon hij aan een gortdroge uitleg over de resultaten van zijn rekenwerk.

Johan leefde met zijn gade in een rijtjeshuis in de Betuwe. Zij verbouwden daar groenten in een nieuw-linkse moestuin. Dat was erg in in die tijd. Terug naar de natuur. Hij kweekte zijn eigen radijsjes en waterkers en sla en natuurlijke tomaten, die meestal een overdadige oogst opleverde zodat zijn vrouw in de herfst alles weg moest wecken en ketchuppen. De waterkers en de radijsjes werden los verpakt meegenomen naar zijn werk. Tussen de middag stalde hij al zijn zelfgemaakte en gekweekte producten uit op de kantinetafel naast onze broodtrommeltjes met hopelijk ontdooide boterhammen.

Hij had een schaar meegenomen om de waterkers te verkleinen en een zakmes om de radijsjes in plakjes te snijden en dan ontspon zich een scene waarin Mr. Bean glorieerde. Het zelfgebakken brood werd belegd met een of ander macro-biotisch smeersel en daar kwam een laag waterkers overheen. De radijsschijfjes werden gedrapeerd op een andere boterham en van zout voorzien uit een vaatje dat ook was meegekomen.

Inmiddels hadden wij onze boterhammen op en konden we vrijelijk zijn lunch bediscussiëren. We hadden onbedaarlijke lol. Wij gaven de verschillende lunchonderdelen aan elkaar door en bekritiseerde de kwaliteit. Er waren veel abnormaliteiten, zoals radijsjes met twee staarten, kromgegroeide wortels en appels met wratten, die de groenteman niet gehaald zouden hebben, maar in de macrobiotiek hoogtepunten van reinheid en echtheid waren. Johan lachte een beetje met ons mee en knabbelde gezellig verder.

Op een dag, wij zaten in de patio, het was lekker weer, kwam Johan vertellen dat hij een geit gekocht hadden. ‘Zo, Santer. Wij hebben een geit gekocht’. Ik verslikte me in mijn lunch. Ik had vele collega’s die om hen moverende redenen ook geiten hielden en wist van de ongekende vaardigheden van die beesten. ‘En Johan, waar heb je hem gestald?’ ‘In het weitje achter de moestuin’. ‘En stond hij daar lang?’ ‘Nou nee, hij was binnen een kwartier bij de achterdeur’. Johan lachte onhandig. Ik vreesde voor de moestuin.

Ik had een vriend die ook een geit had. En die die geit adoreerde. Die geit heette Maartje en het toeval wilde dat zijn vrouw en buurvrouw ook zo heetten. Maar als hij aan de keukentafel zat kreeg Maartje in de tuin de meeste aandacht. Hij vertelde met groot plezier over de escapades van het beest en hoe deze met grote nauwkeurigheid de jongste blaadjes uit de slakrop in hun moestuin wist te bemachtigen. Ook de diverse uitbraakpogingen kwamen aan de orde. Want geiten zijn klimmers, daar kan geen burgerhek tegenop.

‘Maar Johan’, zeiden we, ‘je kan hem altijd nog aan zo’n honden-haak zetten die met een schroef in de grond gedraaid kan worden. Dat houdt hem minstens een kwartier bezig’. ‘En als het echt niet anders kan, dan zit er niets anders op dan hem te laten slachten. Wat is het, een bok of een sik, een vrouwtjesgeit?’ ‘Eh, een bok’. ‘O lieve hemel. Toch wel gecastreerd toch?’ ‘Dat weet ik niet.’

We huilden van het lachen toen we het rampenscenario zagen ontrollen. ‘Johan, het vlees van een ongecastreerde bok kan vreselijk stinken. Hoef je niet voor je diepvries te bewaren. Maar goed. Weet je wat je dan moet doen? Je moet zijn huid los zien te krijgen van het vlees. Dan stinkt dat minder. Je maakt eerst een sneetje in de huid. Dan pak je een fietspomp, steekt de slang in het sneetje en blaast er lucht in. De huid komt dan, als het goed is, los. Maar Johan, na het slachten, hè. Na het slachten, niet ervoor. Is belangrijk. En Johan, niet te veel lucht. Anders stijgt hij op en zie je hem in het zwerk verdwijnen.’

Johan lachte zijn onhandige lach. Hij wist niet wat hij ervan denken moest. Ik ging een kopje automatenthee voor hem halen en wiste de tranen uit mijn ogen. Ik zie nog die bok achter de horizon verdwijnen.

Hollen op Viti Levu

2009-08-17T14:59:00.013+02:00

Ik zat op een bankje op een modderig grasveldje in Nadi, op Viti Levu, één van de 332 eilanden van Fiji. Het grasveldje is het centrale plein van Nadi en stroomt regelmatig over vanuit de nabijgelegen Nadi River. Jongens op blote voeten gebruiken het om een balletje heen en weer trappen. Het is meer wat dollen met elkaar, want voetballen kan je hier niet echt. Door de pollen, de modder en de stenen krijgt de bal steeds een volstrekt onbedoeld effect mee, waardoor de uitkomst van het partijtje uiterst ongewis is en niet afhankelijk van het voetbaltalent dat hier tentoon gespreid wordt.

Het deed me denken aan een voetbalveldje in Schotland, dat tegen een heuvel was aangelegd. Als de ene partij in de eerste helft met 15-0 achter kwam te staan omdat ze heuvel op moesten spelen, dan was dat geen enkele reden voor paniek. In de tweede helft lag het doel immers heuvel af en waren ze dus sterk in het voordeel.

Plotseling klonk het geroffel van een paar zeer hard rennende voeten. Achter me schoten twee mannen tussen de voetballers door gevolgd door twee geüniformeerde koddebeiers in rokjes, de plaatselijke klederdracht, die duidelijk de betere conditie hadden. Ze liepen snel op hun prooien in en verdwenen om de hoek. Ik keerde terug naar de informatieve folder die ik net in de handen kreeg gedrukt van een medewerker van het plaatselijke reisbureau. Nadi had zo’n 30.000 inwoners las ik, en dat verbaasde mij zeer. Ik had het gat geschat op 2000 inwoners, gezien het gemak waarmee je het doorkruiste.
Ik was de dag ervoor aangekomen op een onooglijke vliegveld met de weidse naam Nadi International Airport. Met de courtesy-bus was ik naar mijn hotel gereden, alwaar een gehuurde four wheel gereed stond voor vervoer over het eiland.

Deze stond nu geparkeerd aan de overkant van de weg vlak achter de politieauto die daar schuin op het trottoir was neergezet. Van de andere kant van het veld kwamen de merkwaardig geklede overheidsdienaren rustig aan gestiefeld. Elk had een verfrommelde crimineel in joggingpak in de kraag gevat. De handboeien hadden hun plaats gevonden en een pistool was niet nodig geweest. Het geboefte verdween op de achterbank, portieren vielen dicht, de sirene ging aan en weg waren ze. De jongens speelden voetbal of er niets gebeurd was.

Ik besloot deze eerste dag eens lekker lui door te brengen. Ik kocht een Fiji Times en reed naar het strand. Ik had het voor me alleen. Het was een puur wit kiezelstrand. Echt lekker liggen kiezels niet. Het is hard en het verschuift telkens. Ik lag rustig m’n krantje te lezen toen er vanuit de bosschages een Fijiaanse jongeman aan kwam lopen. Ik gooide mijn camera, portemonnaie en andere westerse waardegoederen in de auto en deed de deur op slot.

Terug op mijn handdoek verdiepte ik mij weer in de Times met één oog op de indringer. Hij naderde ras mijn territorium. Hij kwam daar zelfs in en ging vlak naast mij zitten. ‘Good morning’, zei ie. Ik morning-de terug en veinsde onverdeelde aandacht voor het nieuws. Hij keek met mij mee en nam daarbij de krant in zijn hand. Ik voelde mij op zijn minst gezegd, niet op mijn gemak. Ik besloot de krant te splitsen en hem het deel te geven dat hem zo ongemeen leek te interesseren. Hij nam de krant en ging iets verder van mij af de rubriek met seksadvertenties zitten lezen.

Soms las hij er één voor en bulderde dan van het lachen. Hij had een aardige en innemende lach.’ You have a girl-friend’? vroeg ik. ‘ No sir’, ‘not me’. Ik begreep niet helemaal wat hij met dat ‘not me’, bedoelde. Maar daar kwam ik vlug achter. Hij had besloten weer eens wat dichter bij te komen zitten. Hij legde zijn hand op mijn schouder en blikte in mijn deel van the Fiji-Times of hij nog nooit eerder een krant had gezien. En toen hij zijn andere hand op mijn bovenbeen legde, schoot mij opeens te binnen dat ik iemand van het vliegveld moest halen. En wel meteen. Ik was al laat. ‘You come back?’ ‘O zeker’, zei ik en of ik back zou komen. Ik liet hem de krant, pakte mijn handdoek en reed van het strand af.

Klein en groot leed

2009-08-08T13:07:00.004+02:00

Het tekenlokaal lag op de tweede verdieping van de Christelijke HBS-B aan de Nobelweg in Amsterdam. Op zaterdagochtend hadden wij daar les van meester Fopma; een alleraardigste man met het uiterlijk van Godfried Bomans en losse handjes. Het tekenlokaal was, zeker voor die tijd, modern ingericht met verstelbare tekentafels met twee vaste doch beweegbare lineaals en een pot gluton-lijm met een kwast erin.

Wij hadden uitzicht op de Gooiseweg, zoals de naam al zegt was dat de invalsweg vanuit het Gooi. Vele keren per jaar kwam daar met groot geraas van marechausseemotoren een lid van het koninklijk huis langs, die vanuit Soestdijk iets koninklijks in Amsterdam te zoeken had. Dat gaf steevast tumult in deze jongensklas. Vooral tijdens repetities was dit de ideale gelegenheid om snel wat essentiële gegevens uit te wisselen voordat de stilte weer terugkeerde.

Fopma en ik hadden een wat ingewikkelde relatie. Enerzijds erkende hij dat ik niet helemaal gespeend was van enig tekentalent, anderzijds vond hij mij een lastige leerling. Bij het portrettekenen was het de bedoeling dat je het gezicht van je buurman reproduceerde met potlood of krijt. Mijn buurman heette Lex en had een bol gezicht met een bril met ronde glazen. Dus ik tekende een bol gezicht met een bril met ronde glazen. En Fopma vond de gelijkenis treffend. Ik vond het een bol gezicht met ronde brillenglazen.

Fopma was zo tevreden over mijn verrichtingen dat ik elke woensdagmiddag het hele tekenlokaal ter beschikking kreeg om me eens helemaal uit te leven. De materialen die ik nodig had voor de productie van vele kunstwerken werden mij gratis ter beschikking gesteld, mits de productie eerst een aantal maanden tentoongesteld zou worden in het schoolgebouw. Daarna mocht ik het meenemen. Ik heb daar drie keer gebruik van gemaakt, toen vond in een andere woensdagmiddaginvullingen weer interessanter.

Zoals gezegd Fopma vond mij ook lastig. En wel de lastigste van de hele klas. Hij ging er per definitie vanuit dat als er iets viel of door de lucht vloog, ik de dader was. Eens stond ik met een groot aantal medeleerlingen achter hem toen er iemand, niet ik, laten we zeggen, flatuleerde. Hij draaide zich om, zag mij staan en gaf me een harde klap in het gezicht. Ik was zo verbaasd dat ik niet eens protesteerde. Hij keerde zich weer naar het bord en ging verder waar hij gebleven was.

Een andere keer maakte ik het kennelijk in zijn ogen weer te bont. Het was zaterdag; ’s middags zouden we vrij hebben, dus het weekendgevoel zat er al in. Lex en ik hadden onbedaarlijke voorpret en ik viel met enige regelmaat van mijn kruk van het lachen. Opeens kwam Fopma door de hele klas aangelopen, ging naast mij staan, pakte de kwast uit de glutonpot en zwiepte daarmee stevig over mijn brillenglazen. Ik zag alleen nog mist. Ook hier had ik geen antwoord op.

Vanuit de school hadden we niet alleen uitzicht op de Gooiseweg, maar ook op de Casa 400. Casa 400 was een studentenwooncomplex en in de zomer een toeristenhotel. De Stichting Casa Academica beheert het complex. Zelf zeggen zij het zo:
‘Het ontstaan van de Stichting Casa Academica is te danken aan het initiatief van vier jonge mensen die, student of juist student-af, de kamernood onder de in Amsterdam studerende bevolking kenden en hieraan iets wilden doen.Deze vier jonge mannen, F. Bolkenstein, R.H. Klokgieter, G. Scheltema, A.H. van Zuiden, dachten aan het laten bouwen en exploiteren van een groot aantal kamers. Om bij een redelijke huur voor de studenten toch tot een rendabele exploitatie te kunnen komen, ontstond het plan om in Amsterdam een studentenhuis te stichten dat, naar Scandinavisch voorbeeld, in de zomer als hotel zou kunnen worden geëxploiteerd’. Frits Bolkenstein, toen voorzitter van studentenunie ASVA, was er al vroeg bij.

De Casa 400 was een hoog gebouw van 9 etages. Wij keken vanuit onze klas tegen de achterkant van het gebouw, waar een betonnen trap als nooduitgang dienst deed. Op die bewuste zaterdag was het mooi weer. We waren allen hard aan het klodderen toen iemand mij attendeerde op wat buiten gaande was. Op de zesde verdieping van de trap van de Casa stond iemand gebogen over het betonnen muurtje naar beneden te kijken. Hij leek te aarzelen over wat hij ging doen. Toen nam hij een besluit, kroop op het muurtje en sprong naar beneden.

In een flits was het gebeurd. Wij renden naar het raam en keken naar beneden. De man, een jongen eigenlijk nog, was in een bosje terecht gekomen. Dat had de klap gebroken. Hij stond op en liep opnieuw naar de trap. Wij konden niets doen dan ademloos toekijken wat er gebeurde. De school had aan deze kant geen uitgang. Fopma rende weg om alarm te slaan.

De jongen liep de trap weer op en toen hij dacht dat hij hoog genoeg was, sprong hij opnieuw. Deze keer richtte hij op het beton onderaan de trap.

Toen de ambulance weg was, kregen wij voor de rest van de dag vrij.

Over pauzen en schrijvers

2009-08-01T13:28:00.007+02:00

Het thema van het boekenbal 1969, toen nog schrijversbal geheten, was ‘Palais du Pape’; het paleis van de paus. Binnen de katholieke kerk bestaat zo’n gebouw niet, wel het ‘Palais des Papes’ in Avignon. Maar laten we zeggen dat dit de Nederlandse bijdrage aan de Franse taal en het Roomse geloof is. Of men daar blij mee is, kan betwijfeld worden. Laat me dat uitleggen.

Het bal vond jaarlijks plaats in het Stedelijk Museum te Amsterdam en daar werd dan ook het pauzenpaleis ingericht. De decoraties werden gemaakt door jong, aanstormend talent onder leiding van Metten Koornstra. Ze hadden nogal provocerende afbeeldingen gemaakt, maar dat was in die tijd heel gewoon. Paus Paulus VI had als neus een enorme penis gekregen, halfnaakte pausen renden achter wulpse dames aan en een vagina had een hangslot erop. Dat alles gecombineerd met foto’s van de paus, stevige gitaren van Jimi Hendrix en niet mis te verstane hijggeluiden.

Toen enkele dagen voor het bal de VARA een filmpje uitzond over de voorbereidingen en daar enkele beelden vertoonde van de gemaakte decoraties, ontstond er een enorme rel. KVP-voorzitter Schmelzer, de teckel, bisschop Zwartkruis (het is, bij mijn weten, nooit gecontroleerd) en de Amsterdamse burgemeester Samkalden hingen aan de lijn bij de organisatie om hun ongenoegen te spuien. Minister Joseph Antoine Maria(!) Hubert Luns van Buitenlandse Zaken bood de pauselijke gezant excuses aan namens de regering. Maar het feest ging wel door want Edo de Wilde, directeur van het Stedelijk, bepaalde dat de afbeeldingen ‘kunst’ waren. Alleen het hoofd van de paus moest worden afgedekt.

Ik was één van de genodigden. Althans Marianne was één van de genodigden en zij mocht een gast meebrengen. Bij gebrek aan een vaste relatie had ze mij gekozen; de broer van een medestudente aan de Kunstnijverheidsschool, nu Rietveldacademie geheten. De leerlingen van deze school hadden geholpen met het maken van minder spannende zaken dan de schilderijen. Zo hadden zij tientallen paarse vilten tafellopers voorzien van een gouden katholieke symbolen en monogrammen. Als dank voor bewezen diensten mochten ze het boekenbal bezoeken en iemand meenemen dus.

Marianne had zich goed voorbereid. Zij deed de mode-richting en had een compleet nieuwe outfit ontworpen en gemaakt. Het was gemaakt van paarse zijde, of satijn daar wil ik vanaf zijn, afgezet met een bordeauxrode bies. Voor mij had ze een prachtige das gemaakt in dezelfde kleuren en stof met als finishing touch een zilveren Zeeuwse knop.

Ik had een oude, rode besteleend die meer was ingericht op het vervoer van honden dan van modeontwerpsters op weg naar het bal. Ik had hem dus grondig schoongemaakt, want onze opkomst moest vlekkeloos zijn. Ik verwachtte toch minstens een enkel journaal-shot van ons in gesprek met Harry Mulisch of mindere goden zoals de ook aanwezige Anne Vondeling, voorzitter der Tweede Kamer. Helaas werd ons dat genoegen onthouden. Ik heb Mulisch zelfs niet gezien. Wie we wel zagen, want je bent daar om te zien en gezien te worden nietwaar, was Gerard Kornelis van het Reve, blootsvoets en in een Mao-pak, dominee Buskus, een zeer bekende revolterende studentenpastor die zich graag in deze kringen bewoog (zie foto) en Wina Born, de moeder van de Nederlandse gastronomie.

Het was, geloof ik, een leuk feest. We keken wat en werden bekeken. Sommige meende ons te herkennen, maar kwamen daar al snel op terug. We dansten wat en probeerde ons verstaanbaar te maken bij andere mensen die we ook niet herkenden. Om twaalf uur werd de bel geluid. Dan mocht de zaal afgebroken worden en kon je de aankleding als souvenir meenemen. Het was daarom dat Koornstra aanvankelijk geen zin meer had in de opdracht voor de aankleding. Koornstra: ‘Vorig jaar had ik er genoeg van. Half twaalf ben je klaar en om één uur is het kaal geplukt. Dan sta je voor lul. Maar ja, voor dit jaar was ik weer met een natte vinger te lijmen’. Ik was niet agressief genoeg en scoorde slechts een kandelaar en een paars tafelkleed. Dat kleedje heeft jaren op mijn studentenkamer rondgehangen tot het zo vies was dat het rechtop kon blijven staan zonder om te vallen.

Ik bracht Marianne naar huis en parkeerde dubbel vlak voor haar huis. We gaven een kus en ik bedankte voor de uitnodiging. Marianne bleef zitten. Verwachtte ze meer? Ik zei: ’Moet je niet uitstappen?’ ‘Ik sta al buiten’, zei ze. Ze was bij haar poging uit te stappen door de vloer van mijn verrotte eend gestapt.

Voor een beeldverslag van het bal zie onder 'Aanbevolen sites' rechter balk.

Ali Baba in de file

2009-07-27T15:32:00.006+02:00

Ik heb een paar dagen Dolomieten gedaan. Hoog in de bergen gewandeld, in het dal, ötzi, de 5300 jaar oude ijsmummie, en het Museo d’Arte Moderna e Contemporanea di Trento e Rovereto bezocht en naar bootjes op het Lago di Garda zitten loeren. Ik was nu op weg naar huis. Ik volgde de route: Brennerpas, bij Innsbruck een stukje snelweg en dan via de B179 en de Fernpas naar de snelle wegen van Duitsland. Het was niet al te druk en ik schoot dan ook lekker op.

Dat zat de Tiroler Feuerwehr niet lekker. Die waren rond deze tijd files van sleurhutten gewend, waardoor ze geheel vrijwillig drukke dagen maakten. Dit jaar was het doorgaand verkeer echter beter gespreid en dus werd hun bestaansrecht in twijfel getrokken. Daar had de Feuerwehr wat op gevonden. Ze organiseerden, deze zaterdagmiddag, in het dal een Ritter Spiel. U weet wel; zo’n spel waarbij in plastic kurassen en helmen gestoken randdebielen elkaar, al dan niet te paard, te lijf gaan met plastic zwaarden en lansen aangemoedigd door dirndls met blonde vlechten.

De plaatselijk bevolking, verstoken van normaal vertier in deze achtergebleven contreien, hadden wel oren naar een bezoekje. Ze togen met zijn honderden op weg. Met de auto. De enige toegang tot dit middeleeuwse festijn, lag aan onze doorgaande weg. We stonden dus allen stil. Een stilstaande file van enkele tientallen kilometers aan beide zijden van de Spiel-eingang. Plaatselijk verkeer, internationale doorgangsverkeer en Ritter-adepten hielden elkaar in een dodelijke wurggreep met een incidentele kop-kont botsing als resultaat. De in vol ornaat gestoken Feuerwehr wreef zich in de handen. En of ze nodig waren. Ordnung muss sein.

Alles goed en wel, maar ik had nog wel even 900 km voor de boeg. Of de heren dus even………? Daar sta je dus je dure benzine te verstoken omdat een paar kneuzen zich met plastic wapentuig een deuk in hun kurasje aan het slaan zijn. Na anderhalf uur rondhangen en lapzwansen komt er beweging in de file. Een Feuerwehrer staat te gebaren dat we tempo moeten zetten. Daar heb ik wel zin in en ik spuit weg.

Enige kilometers verder duikt er een ondefinieerbare Japanner voor mij op. De auto is uit de tijd dat Japanners hoofdzakelijk imitaties maakten, maar ik heb geen idee wat dit is. Een imitatie van een Trabant denk ik. De chauffeur rijdt langzaam en geconcentreerd. Dan zie ik zijn Oostenrijkse kenteken. TUT OQ 835. Dat verklaart veel. Dat het een tut is had ik al ondervonden, maar dat er ook nog staat OQ, ook u, ik dus, vind ik toch wel al te gortig. Ik begin een beetje te duwen, bumperen dus. Maar hij heeft het niet door. Al zijn aandacht is bij de moeilijke kunst van het autorijden en niet bij zijn achteruitkijkspiegel.

En weer zitten we in de onderste regionen van het schakelgebeuren. Na vele opvretende kilometers gaat Tut tanken en schuift uiterst traag rechts uit beeld. Nu kunnen we even opschieten. Ik rij de hoek om en, ha, daar hebben we Ali Baba. Ali Baba is ook op weg en doet volgens het opschrift op zijn aanhanger in kebab, pizza en bistro: http://www.kebab-land.de/ heet zijn site. Men had hem afgeraden http://www.alibaba-land.de/ te nemen, omdat men dan licht een pretpark kon vermoeden. Het lijkt me een ondernemende man maar niet een hele snelle. Doodgemoedereerd sukkelt de cateraar naar zijn volgende nering.

Eenmaal op de Duitse autobahn kunnen de spatten erin. Duitsers houden wel van opschieten en bouwen daarom mooie snelwegen. Met de nadruk bouwen. Je kan geen 30 km rijden zonder dat er weer een bouw- c.q. renovatieactiviteit aan de gang is. De remlichten flitsen weer op en we worden naar rechts gedirigeerd om op drie claustrofobisch smalle baantjes tegen elkaar gedrukt te worden. Dat werkt een hortend en stotend rijgedrag in de hand.

Aan de overkant is iets gebeurd. Een botsing, ongeluk? Ik kan het niet zien. Maar de Deutsche Feuerwehr is er met drie bluswagens bij. Ik zie geen rook en waar geen rook is, is geen vuur, niet waar. Vielleicht ein Ritter Spiel?

Na een overnachting in de buurt van Frankfurt, ga ik ’s ochtend vroeg bij prachtig weer op pad. Het is zondagochtend en heel rustig op de weg. Ik rij Duitse snelheden. Toch wordt ik met enige regelmaat ingehaald door zwarte patsermobielen die kennis over de route hebben die ik ontbeer. We reden bochtig bergafwaarts. En toen kwamen we in de mist. Nou, dan weet je het wel, als je in de mist komt en ook nog bochtig bergafwaarts. Toen we eruit kwamen had ik nog één koplamp over, maar verder geen schram. Alle gekheid op een stokje, de stal lonkt.

Effe meezingen

2009-07-17T17:53:00.015+02:00

‘Paola, dolce Paola. In un mio sogno, mi son permesso’.

Adamo zong erover een paar decennia geleden en waarschijnlijk zingt hij er nog steeds over, want hij is nog onder ons. Over Paola Margherita Giuseppina Maria Consiglia, oftewel de huidige koningin Paola van België.

Ik kende ook een dolce Paola, maar die heette Paula. Paula was een weelderige dame. Rood golvend haar en een figuur als een vrouw van Rubens, men noemt dat Rubenesque. Met de glimlach van Bette Midler. Ai, ai, ai, wat een glimlach. Smeltend en erotiserend.

‘Just remember in the winter
Far beneath the winter snows
Lies the seed that with the sun’s love
In the spring becomes the rose’
(Uit ‘ the Rose)

Paula woonde midden in de Jordaan in Amsterdam, drie hoog op een flat van haar vader. Pa was gezagvoerder bij de KLM en had een villa in de Achterhoek en een pied a terre in de Jordaan. Paula studeerde aan de Sociale Academie in Amsterdam en dus was onderdak gauw gevonden. In de Jordaan van toen woonde nog echte Jordanezen. Nu is de Jordaan door de renoverende molen gegaan en wonen de Jordanezen in Almere omdat de appartementen niet meer te betalen zijn. Maar toen was het een bloeiende leefgemeenschap met Zwarte Riek, Johnny Jordaan en tante Leen.

‘Bij ons in de Jordaaaaaaan
Zing je van hela hola holadiejee
Bij ons in de Jordaaaaan
Zie je de jongens en de meiden dansend gaan (Hatsjee)’

Als je daar als Tukker tussen terecht kwam moest je met ze mee doen want anders lag je eruit en kon je het in geval van nood schudden. Als Paula in haar mini Cooper terug van vakantie kwam en deze parkeerde aan de gracht dan werden ramen open geschoven en naar beneden gebruld: ‘Hei meissie, ben je geweest? Kom effe een bakkie leut halen als je klaar bent.’ En Paula was de beroerdste niet dus die klom al de smalle trappen op en nestelde zich in het pluche van Biedermeier-sofa’s en dronk koffie met een uitgewerkte dame van plezier of pils met een kolensjouwer met één been.

‘We voelen ons verbonden met elkander
Want zit j’in de zorgen of in de ratsmodee
Dan helpt de een zoveel ie kan de ander
Zo zijn de Jordanezen, ze leven met je mee’

Jaarlijks gaf Paula een feest ter ere van haar verjaardag of ter viering van een gehaald examen of een combinatie daarvan. Iedereen werd uitgenodigd, vrienden, collega´s en buren. En ze kwamen allemaal. Op twee kamertjes van elk
4x4 met glas-in-lood schuifdeuren. Vijfentwintig mannen en vrouwen in de leeftijd van 20 tot 72 jaar. Platina blond met geel-gouden bling-bling en weelderig kant tot zwarte nauwsluitende broeken en coltruien van existentialisten in de dop. En het mengde voortreffelijk. ‘Layla’ van Eric Clapton ging naadloos over in ‘Rozen die bloeien van mevrouw Konings.

Rozen die bloeoeoeoeiiiiiiiiiieeeeeeen
Voor jou en voor mij
Rozen die bloeoeoeoeiiiiiiiiieeeen
Dat gaat nooit voorbij’.

‘‘Kom effe op me schoot zitten’ zei een voormalige bardame met nostalgische bijgedachten tegen mij. Ze rook naar 4711 op een zakdoekje. En ze had een brede schoot. ‘Zeven koters op de wereld gezet’, vertrouwde ze mij toe. ‘En toen liep hij weg’. ‘Met een of andere totobel. Ach, mannen,’ zei ze met een wegwerp gebaar en drukte mij tegen zich aan.

‘Rozen die beeloeoeeoeiiieeen, voor jou en voor mij’

Ik stond op want de polonaise werd ingezet. Jan Luther, kennelijk niet een nazaat van zwaar katholieke ouders, liep voorop. Hij was zwaar beschonken en had vreselijk veel lol.

‘Bij ons in de Jordaan
Waar de bloemen voor de ramen staan (Hatsjee)’

Jan Luther gaf een klap op zijn knie, hatsjee, raakte zijn evenwicht kwijt en sloeg tegen de grond. Wij drapeerden hem op een rieten fauteuil en vervolgde onze mars. Het werd later en later. De polonaise was overgegaan in intiem geschuifel.

‘It’s the heart afraid of dancing
That never learns to dance
It’s the dream afraid of waking
That never takes the change’

Jan Luther was plots van het toneel verdwenen. Was hij weg? In slaap gevallen? Door de wc gezakt? We wisten het niet. De bardame met 7 koters ging op huis aan. Morgen stond ze vroeg op de markt. Ze bonkte de trap af.

Plots stond Jan Luther weer in de kamer. Broodnuchter naar het leek. Hij keek misprijzend naar het nog aanwezige gezelschap en zei: ‘Het is zondag, de dag des Heren. U moest zich schamen’. Hij trok zijn jasje recht en vertrok, de deur met een dreun achter zich dichttrekkend; ons verbluft achterlatend.

Bizarre opdrachten

2009-07-12T14:02:00.007+02:00

Meerdere jaren heb ik als vakantiekracht gewerkt in het Wilhelmina Gasthuis in Amsterdam. Het WG, zoals het in de wandelgangen werd genoemd, was een Academisch Ziekenhuis van de Universiteit van Amsterdam. Jaren later zou het met het Binnengasthuis opgaan in het Academisch Medisch Centrum, het AMC.

Toen ik er werkte bestond het WG uit verschillende losse vroeg twintigste-eeuwse gebouwen, waarin de verschillende afdelingen waren gehuisvest. Zo was daar de afdeling Cardiologie van de immens beroemde prof. dr. Dirk Durrer. Die man was een levende legende en één van de grondleggers van de moderne cardiologie. Ik heb hem nooit gezien maar toen ik daar werkte in de keuken van het laboratorium, voelde je zijn aanwezigheid. Hij had een eigen parkeerplaats voor het gebouw. Daar mocht niemand anders zijn auto parkeren. Toen geheel onwetend een nieuwe laborante haar auto daar parkeerde, vond ze bij het weggaan een briefje onder de ruitenwisser met de zeer groot geschreven tekst: ‘Wilt u hier niet parkeren! Durrer’. De volgende dag kon Durrer zijn auto weer kwijt op zijn eigen plekje, maar ’s avonds vond ook hij een briefje onder de ruitenwisser: ‘U hoeft niet zo te schreeuwen’.

In de keuken had ik als taak laboratoriumglaswerk schoon te maken en te desinfecteren. Dat deed ik onder leiding van een gezellige Jordanees die vanaf het moment dat ik binnenkwam zijn krant begon te lezen en naast het leveren van commentaar en het drinken van liters koffie uit een meegebrachte thermoskan, geen vinger verroerde. Het glaswerk; buizen en distilleerkolven, maatbekers enzovoort, moest in een paarse oplossing van kaliumpermanganaat ondergedompeld worden om ontsmet te worden.

Die vloeistof was een smerig goedje. Eén druppel op je kleren en de gaten vielen erin, aldus onze jolige Jordanees. Handschoenen aan en een schort voor dus. Dat leek mij zeer overdreven. De schort ging dus uit als de leiding weer eens even was buurten bij een collega in een ander paviljoen. Veelste warm.

Meestal ging het goed. Maar één keer gleed het rek met het daarop gestalde glaswerk te snel uit mijn handen de bak met ontsmettingsmiddel in. Een golf klotste tegen de wand en spetters vlogen over mijn kleren. Ik liep naar de kraan en veegde met een theedoek de vlekken er zo goed mogelijk uit. Zie je wel, overdreven gedoe. Geen gat te zien.

Toen ik de volgende ochtend mijn slordig neergegooide kleren weer aan wilde doen, bleken ze van gaten aan elkaar te hangen. De kaliumpermanganaat had zich rustig doch trefzeker door mijn denim kleding gevreten.

Ook ben ik eens ingehuurd geweest bij de technische dienst van het WG. De verschillende paviljoens lagen in een parkachtige omgeving en het vervoer tussen de afdelingen werd uitgevoerd met gemotoriseerde karretjes met een laadbak. Ik reed met meubels van de ene club naar de andere, leverde bestellingen af, haalde zakken met tuinvuil weg; een heel diverse baan. Eens had ik iets afgeleverd bij paviljoen 3, toen ik bij het naar buitengaan voorrang wilde geven aan een keurige oudere heer die ook naar buiten wilde. Nog voordat ik de deur open had klonk er een schreeuw: ‘Dicht die deur! Die meneer is een patiënt!’. Ik was zonder het te weten beland op de psychiatrische afdeling. Ik had me bij binnenkomst al afgevraagd waarom er zoveel sloten omgedraaid moesten worden.

Veel dramatischer vond ik de opdrachten die we moesten uitvoeren voor Chirurgie. Wij moesten met een lijkenbrancard tijdens een operatie gestorven patiënten op halen. Zo’n lijkenbrancard was een langwerpig karretje met daaroverheen een bruine zeildoek. Niet altijd was de geopereerde patiënt dichtgemaakt na het verscheiden. Kennelijk hadden de chirurgen de zaal stel op sprong verlaten toen de laatste hartbewakingspiep geklonken had. Aan ons de schone taak om het lijk van de tafel te plukken en naar Pathologie te brengen. Gelukkig heb ik dat maar eenmaal hoeven doen, maar ik hoorde van collega’s dat het geen begeerde opdracht was. Je kreeg er wel een extra vergoeding voor maar dat vergoedde niet alles.

Minstens zo bizar was het vervoer van badjes met daaroverheen een keurige witte ziekenhuistheedoek. Deze plastic badjes moesten worden opgehaald bij Gynaecologie en vervoerd worden naar Pathologie. Dus je nam het badje onder je arm, zette dat tussen de stoelen, bureaus en ordners in je laadbak en leverde het af bij Pathologie. Slechts eenmaal heb ik de moed gehad theedoek op te tillen. Er lag een bijna volgroeid menselijk embryo.
Later hoorde ik dat het WG een heel bijzondere collectie van ongeveer 50 foetussen had vermaakt aan met Museum Vrolik van de Universiteit van Amsterdam. Daar zijn ze vandaag de dag nog te bewonderen.

Schunnig liedje in de Andes

2009-07-04T15:36:00.005+02:00

Cusco. Een plaats in het Andes gebergte van Peru. Vroeger de hoofdstad van het rijk van de Inca’s: Tahuantisuyu. Totdat de Spaanse conquistadores, onder leiding van Francesco Pizarro, het in de 16e eeuw veroverden en plunderden. Nu is het een toeristenstad vooral door aanwezigheid van Machu Picchu in de directe omgeving.

Ik was de dag ervoor aangekomen in Lima en na een nachtje slapen doorgereisd naar Cusco. Dat schijnt niet erg handig te zijn. Lima ligt namelijk op zeeniveau en Cusco op 3360 meter hoogte. Door dit hoogteverschil in één dag te overbruggen loop je een geduchte kans op soroche of grote hoogteziekte. Op deze hoogte was de lucht veel ijler dan daar beneden en kon je een stevig zuurstof tekort oplopen. Knetterende hoofdpijn, gebrek aan eetlust, slapeloosheid en eventueel bewusteloosheid zullen je deel zijn. De enige remedie: terug naar beneden. Ik deed het deze dag rustig aan en dronk veel, vooral thee gemaakt van bladeren van de coca-struik. Dat hadden ze me geadviseerd. Ik zat op mijn kamer op de eerste etage van het hotel. Dat was al gauw 3 meter boven de begane grond, dus 3363 meter boven NLP (Nieuw Lima’s Peil). Nog ijler die lucht.

Door het open raam kwamen geluiden van rennende blote voeten en gillende jongensstemmen. Ik keek naar buiten en had uitzicht op het binnenplein van een gebouw naast het hotel. Twee politieagenten kwamen met gestrekte en gelaarsde pas de patio op. In elk hand hadden ze een jongetje vast aan zijn kraag. Ze sleepten ze mee en tilden ze soms even op. In het midden van het plein gooiden ze de jongens op een hoop. Daar bleven ze doodstil liggen. Ze wisten wat er komen ging. En dat kwam. Heel rustig deden de dienders hun uniformjasje uit. De mouwen werden opgestroopt en heel gedisciplineerd begonnen ze de jongens af te tuigen. Alleen met de handen. Geen stokken of knuppels erbij. Geen schoppen. Alleen slagen met gebalde of de vlakke hand. Op het hoofd of op de billen. De jochies gilden en probeerden de klappen af te weren.

Ik keek sprakeloos toe. Hier werden in het openbaar door Hermandad een paar straatjochies afgeranseld. Zonder zich te schamen en zonder zich bespied te weten. Ze moesten toch weten dat er naast hun gebouw een hotel stond met internationale, veelal Westerse gasten. Het interesseerde ze niks. Ze sloegen vrolijk verder. Het zal tien minuten geduurd hebben. Misschien korter, maar het leek langer.

Even plots als het begonnen was hield het op. De agenten gebaarden dat de snotneuzen op konden staan. Er volgde een Peruaanse preek en daarna werden ze de plaats af gebonjourd. Ze renden weg door de poort, de vrijheid tegemoet. De rechtshandhavers deden hun jasje weer aan en staken een sigaretje op.

Ik stond verbijsterd voor het open raam. Wat ik gezien had werd door beide partijen kennelijk als geaccepteerd beschouwd. Het was de standaardbehandeling van kleine straatboefjes, zakkenrollers en andere hangjongeren. Een heel compacte vorm van lik-op-stuk beleid. Geen arrestaties, geen eindeloze papierwinkel, geen rechters, geen cellen, geen reclassering. Gewoon het ouderwetse opvoedingswerk. Vervelend? Tik. Iets gejat? Tak. Het scheelde tijd en heel veel geld.

Ik voelde dat ik net voldoende zuurstof had voor een korte inspectieronde in de stad. Ik liep naar buiten in de richting van het centrale plein van de stad, het Plaza de Armas. Naast het hotel bleek een politiebureau gevestigd. Agenten zaten achter bureaus ijverig te typen.
Op het plein was het een gezellige drukte. Een fontein spoot verfrissend veel water in de lucht en de deuren van de aanpalende kathedraal stonden uitnodigend open. Grootse gebouwen, open ruimte omringd door een bogengalerij vol winkels en restaurants. En overal jochies en meisjes met grote bruine ogen. Stoffig, op blote voeten, met een brutale vrolijke blik op zoek naar voordeel.

Wil je met ons op de foto? Por favor?! Geen foto, ik filmde ze. Plotseling verscheen er een bekend koppie voor mijn lens. Hij stond vlak voor mij en zong uitdagend een lied. Ik kon hem niet verstaan maar het is niet het Wilhelmus en ook niet ‘Berend Botje ging uit varen’. Het was schunnig. Dat kon ik zien aan zijn ondeugende blik. Hij zong het lied helemaal uit. En toen herkende ik hem. Het was er één van de binnenplaats. Hij had de preek van de agent niet lang onthouden. Ik gaf hem wat geld en ging op zoek naar een terrasje.

Een koeiendansje

2009-06-28T12:28:00.013+02:00

Het was december en ik ging spuiten. ‘Spuiten’ is de enigszins ranzige omschrijving van de diergeneeskundige activiteit die daarmee omschreven werd: vaccineren of enten. Tot 1991 was het in Nederland de gewoonte, of liever gezegd was het de verplichting, runderen voorbehoedend te enten tegen mond- en klauwzeer of MKZ, een zeer besmettelijke virusziekte. Voor deze enting werd jaarlijks een campagne opgezet door het ministerie van Landbouw en Visserij en de uitvoering werd opgedragen aan de praktiserende veeartsen. Maar die hadden het al druk zat, dus die huurden diergeneeskundige studenten in om deze grootschalige routineklus te klaren.

Wij vonden dat een ideale manier om eens in de praktijk bezig te zijn. Bovendien kon de kas stevig gespekt worden, want het betaalde goed. Aan adressen van practici kwam je door de advertenties op de borden op de faculteit te lezen of via vriendjes. Had je een praktijk dan toog je op pad en werd je aldaar voorzien van al wat je nodig had. En dat was nogal wat. In de eerste plaats een auto. Ik had zelf wel een Citroën Diane, maar die was niet geschikt om de wilde terreinomstandigheden aan te kunnen. Ze zou vastlopen in de modder

of door de remmen gaan als je langzaam een dijk af kwam zetten. Dus die liet je thuis. Verder kreeg je flessen met melkachtig vaccin, een lijst met adressen en de aantallen te enten koeien en een vaccinatieapparaat geschikt voor grootschalige toepassing. Laarzen moest je zelf meebrengen.

Op het boerderij parkeerde je je auto op het erf en begon je gereed te maken voor het betere werk. Laarzen aan doen en de voorraadfles vullen met het kleverige vaccin. De voorraadfles hing je aan je schouder of om je nek. Vanaf deze fles liep een slangetje naar het entpistool, dat je in je linkerhand had en vandaar weer een slangetje met een enorme naald die je in je rechterhand had. Inmiddels was de boer verschenen op het erf. Hij zou assisteren met het vasthouden van de koeien, als ze al niet vaststonden. Maar dat kon ik missen als kiespijn. Als ik elke keer moest wachten totdat de boer zijn touw om de koe z’n nek had gegooid en vastgezet, kon ik geen omzet draaien en ik werd per koe betaald.

Ik deed het dus liever alleen. Ik had daar een techniek voor bedacht. De naald moest ingebracht worden in het kossem, dat is een kwab onder de hals van een rund. De koeien stonden in de stal en als je op zo’n koe toeliep deed die en stap achteruit. Op dat moment deed ik een stap vooruit, en stak de naald in het kossem en deed een stap achteruit. Koe schrok van de naald, deed een stap vooruit, maar ik was al weg en drukte het entpistool af. Het was een soort dansje eigenlijk. Stap naar voren, naald, stap naar achteren, drukken. Cha cha cha. En de koe deed de dans in spiegelbeeld mee. Althans meestal.

Soms ging het mis. Net als ik naar voren kwam, kwam de koe ook. Met zijn 1500 kilo op mijn tenen. Cha cha cha, auw. Ik zei niks. Deed of ik niks voelde en zette extra venijnig de naald erin. Soms was de stalbouw niet helemaal op deze bewegingen ingericht en knalde ik met mijn hoofd tegen een onvoorzien laaghangende balk. Cha cha cha, boiiink. Aan het einde van een week spuiten was ik dan ook bont en blauw, maar de poen was binnen.

Ik reisde naar Utrecht terug waar ik een kamer bewoonde op de zeventiende verdieping van een studentenflat aan de Lieflandlaan; de LLL. Het was kerstavond dus de meeste bewoners waren op kerstverlof. Ik zou zelf ook de volgende dag naar huis gaan. Bij het binnenkomen werd ik opgewonden begroet door een achterblijver. Druk gebarend nam hij me mee naar de balustrade. Hij wees naar beneden. Daar stond Diane. In het plastic dak was een indrukwekkend gat geslagen. Ook de motorkap vertoonde een deuk en de wielen stonden een beetje naar buiten. Dronken feestvierders hadden de nacht daarvoor vuilniszakken en meubels naar beneden gegooid. Diane kon daar niet tegen. Ze was total loss.

Op het politiebureau Paardenveld deed ik aangifte van het verscheiden van mijn automobiel. De dienstdoende klopper was verheugd met mijn ‘normale’ aangifte. Hij had de laatste dagen alleen maar suïcidale balkonsprongen moeten registreren op de LLL. Hij zou de aangifte zo formuleren dat ik nog wat zou terugkrijgen van de verzekering. Bont en blauw en een auto armer ging ik naar Amsterdam om kerstfeest te vieren.

Annie uit Utrecht

2009-06-18T21:37:00.005+02:00

Laat me je eerst even de situatie schetsen. Anders snap je er straks niks van. Ik sta op een bushalte in de Potterstraat te wachten op een bus. Okay, dat kun je je van mij waarschijnlijk moeilijk voorstellen, maar het dateert dan ook enige tijd terug. Ik sta dus op of bij een bushalte. Achter mij loopt het fietspad en daar weer achter bevindt zich het trottoir. Hebben we ‘m? Bushalte, fietspad en dan het trottoir. Nou aan de over kant is de situatie precies dezelfde, maar dan gespiegeld, snap je? Dus ook hier een bushalte, een fietspad en een trottoir, bekeken vanuit mijn gezichtspunt. Nou, als je dat allemaal op een rij hebt kunnen we door.

Ik sta daar dus op een bus te wachten. Logisch wat? De trein komt hier niet, een auto komt hier sporadisch, een fiets rijdt achter je langs en een taxi staat een stukje verderop. Het is weerloos weer. Het doet niets. Het regent niet, er is geen zon, geen wind, gewoon niks. Ik staar een beetje voor me uit. De bus laat op zich wachten. Mensen lopen over het trottoir. Het is druk. De bioscoop aan de overkant is net uitgegaan. Ze lopen verder de stad in of steken het fietspad over om de bus naar de buitenwijken te nemen.

Aan de overkant komt een volkse dame met een witte helm op een brommertje aangereden. Laten we haar Annie noemen. Ze ziet er namelijk uit als de Annie van Paul de Leeuw. Ze is, laten we zeggen, gezet tegen het dikke an. De witte helm is meer een halve helm want de onderste helft bestaat uit leer of iets imitatieachtig. Annie is er met haar hoofd niet bij. Heeft ze net ruzie met haar man de marktkoopman gehad? Heeft haar mevrouw haar ontslagen? Je weet het niet. Ze staart meer dan ze kijkt en ziet niet hoe druk het is. Mensen steken over het fietspad en zijn nog in de wolken van de film.

Annie heeft er de spatten in. Ze rijdt in volle vaart de menigte tegemoet. Pas op het laatste moment ziet ze het gevaar. Ze remt voluit, de wielen blokkeren, ze glijdt onderuit en klapt met haar hoofd tegen de stoeprand. Ze blijft doodstil liggen. Mensen staan om haar heen. Er wordt geroepen en iemand vraagt bij de snackbar of de ziekenauto gebeld kan worden.

Ik kijk van de overkant toe. Ik probeer geen ramptoerist te zijn. Annie ligt nog steeds doodstil. Mensen knielen om haar heen en proberen haar overeind te helpen. Dat lukt slecht want Annie is bewusteloos. Opeens krijgt ze stuiptrekkingen. Hevig schokkend ligt ze daar.

Ik heb wel eens gehoord dat dit soort symptomen kunnen horen bij een schedelbasisfractuur. En dan is het heel zinvol om iemand niet op te laten staan, maar zeer rustig te laten liggen totdat meer ter zake kundig personeel gearriveerd is. Maar aan de overkant probeert men Annie overeind te krijgen. Ik besluit in te grijpen en loop naar de overkant. Er loopt bloed uit Annie’s oor. Dat ziet er niet goed uit. Ik ga op Annie zitten en houd haar op de grond. Er loopt snot uit haar neus, overal is straatvuil en viezigheid. Haar nylons hebben gaten en door die gaten bubbelt wit, vettig vlees naar buiten.

Ik hou mijn adem in en probeer niet naar de omstanders te kijken. Ik neem de houding aan van iemand de weet wat hij doet en de zaak onder controle heeft. De ambulance laat op zich wachten. Af en toe verzet Annie zich tegen mijn greep, maar even zo vlot zakt ze weer terug in haar bewusteloosheid. Ik voel me miserabel. Midden in Utrecht, zittend op een vleesklomp en omringd door sensatiebelust bioscoop publiek. Ze vinden dit spannender dan wat ze binnen zagen.

En dan komen de ziekenbroeders. Ik stap af van het slachtoffer en laat de professionele hulp vrije doortocht. Opgelucht. Eén van de broeders bedankt me. ‘Well done’. Ik loop weg en voel me vies. Lichamelijk en geestelijk vies. Ik voel me niet trots op wat ik gedaan heb. Ik vind me een speler in een slecht toneelstuk. Ik pak de bus, ga naar huis en douche me stevig af. Ik vertel het verhaal aan niemand. Ik droom er nog weleens van als ik slecht getafeld heb.

Ah, oui, peut-être, qui sait?

2009-06-10T17:53:00.011+02:00

Ik had mijn doctoraal gehaald en vond dat ik wel wat had verdiend. Een auto. Ik had wel auto’s gehad, maar dat waren doorgezakte Diane’s en verroeste Eenden. Nu wilde ik een echte auto. Een Volvo, zoals al mijn studie-vrinden. Ik had één Volvo Amazon bezeten, maar nu wilde ik er één met schwung en spirit. Zo één als James Bond had. Een Volvo 1800. Een sportwagen. In het Utrechts huis-aan-huisblad, de Stadskrant, stond er één aangeboden in de Bilt. Twaalf jaar oud. Voor een heel nette prijs. Een gouden kans. Op naar de Bilt. Op naar de uit de VS geïmporteerde P1800.

Het was een beauty. Donkerblauw metallic. Met een chromen strip langs de flanken en over de vleugels, chromen achteruitkijkspiegels en een dubbele uitlaat. En leren bekleding. Ik was meteen verkocht. Twee dagen later was ik de trotse bezitter van een sportwagen met overdrive. Een tik op het handeltje en je schoof bij de derde en vierde versnelling door naar een soort tussenversnelling. Zwoeoeoeng. Waar het goed voor was weet ik niet, techniek is niet mijn sterkste kant, maar je maakte wel indruk op je passagier die hoorde dat de motor lagere toeren ging maken zonder dat de piloot de versnelling ook maar had aangeraakt.

Bij boer Henk P. mochten wij zelf sleutelen aan onze Volvo’s. Hij had een schuur, brug, gereedschap en onderdelen. Ik had er al eens een motor ingehangen, omdat de vorige, twee dagen na aankoop van betreffend automobiel, door de lagers was gegaan. Daarbij kreeg ik veel hulp. Dat kreeg ik altijd en geheel vrijwillig. Vragen hoefde ik er nooit om. Als de motorkap openging en ik keek naar de motor dan kreeg mijn gezicht kennelijk een uitdrukking die collega-sleutelaars spontaan de helpende hand deden bieden.

Op een keer was het dringend nodig dat een versleten kruiskoppeling in de aandrijfas vervangen werd, want als deze los zou schieten dan zou mijn bodemplaat aan gruzelementen geslagen worden en dat zit ongemakkelijk. Ik reed de auto de schuur in en zette hem op de handrem. De twee bruggen waren bezet. Dit leek me een mooi moment om alvast wat voorbereidend werk te doen en daarmee aan te tonen dat ik ook technisch mijn mannetje stond. Ik pakte een rollend ligkarretje en schoof onder de auto. Als ik nu de steunbeugel van de versnellingsbak eens losdraaide dan kon straks op de brug de aandrijfas makkelijk uit de versnellingsbak geschoven worden.

Ik draaide de moeren los en de versnellingsbak kwam meteen naar beneden. Iets te snel, want mijn hand zat er ook nog. En die kwam nu tussen de versnellingsbak en de uitlaat te zitten. Van een auto die net kwam aanrijden. Die uitlaatpijp was gloeiend heet. Ik probeerde niet te brullen, want dan zou de reactie zijn: ‘O,o, daar heb je Santer weer.’ Ik wist een voet onder de bak te krijgen, duwde hem omhoog en trok mijn hand weg. De pijn viel mee. Ik draaide de moeren weer aan, schoof onder de auto vandaan en met een: ‘Ik ben wat vergeten’, stapte ik in en reed naar huis.

’s Avonds begon de pijn een groeide een blaar van respectabele grootte op de rug van mijn hand. Ik pakte een plastic zak, deed er water in en vervolgens mijn hand. Ik heb die nacht niet geslapen.

We gingen op vakantie met de P1800. Naar Spanje. Gea en ik zouden naar Biarritz rijden en daar vrienden van ons ontmoeten. We laadden de auto in met tent en alles wat verder nodig is voor een campeervakantie en kwamen er al snel achter dat er maar heel weinig bagageruimte in zo’n sierlijk sportmodel zit. We sjouwden weer wat terug het huis in en gingen op weg naar ons eerste reisdoel, Parijs.

We schoten al lekker op en waren op A27 ter hoogte van Gorinchem, toen we een knal hoorde en daarna het geluid van een demper-loze knalpijp. Retteketetketet…… Het klonk wel sportief. Motors hadden ook zo’n geluid. Maar om hier nou mee naar Parijs te rijden. We betwijfelden of de rijkspolitionele Porsche-berijders hier de humor van zouden inzien. Bij het zicht van een

praatpaal stopten we en verzochten om assistentie. Die kwam, zag en overwon. De wegenwachter had een garage in de buurt gecharterd waar we langzaam naar toe konden rijden en die zou een nieuwe uitlaat monteren. Daar ging dan een deel van het vakantiebudget. En we waren nog maar een paar uur op weg.

We reden ontspannen verder en genoten van de speciale lucht die de spiksplinternieuwe uitlaat verspreidde. We draaiden de raampjes omhoog. Het was mooi weer en ons kregen ze niet klein. De tent werd opgezet in het Bois de Boulogne aan de oever van de Seine.

De volgende ochtend wilden we een stukje door Parijs toeren. We hadden drie dagen de tijd alvorens door te rijden naar het zuiden. We stapten in en ik startte de motor. Er kwam een onheilspellend geluid onder de motorkap vandaan. Een snerpende gil van een stervend dier. Gaf P1800 de geest? Zo jong en dan al opgebrand en uitgeblust? We belden de Franse tegenhanger van de Wegenwacht. Het nummer stond in een boekje dat de ANWB ons had meegegeven. Heel attent. Of verwachtten ze zoiets al?

De depanneur nam de tijd. ’s Middags meldde hij zich bij de receptie en begon hij aan zijn onderzoek. ‘Ah’, zei hij, ‘Ah’. Driftig rommelde hij in de motor. Of ik de motor even wilde laten draaien, stationair en daarna toeren laten maken. P1800 gilde een langgerekte gil. ‘Ah’, zei hij, ‘Ah, oui’. ‘Rapatrier’, klonk het. En ‘Revision’. Terug naar huis en reviseren? Kom op zeg, zou gauw geven we het niet op. De lagers zijn er niet uit. Dat wist ik van mijn Amazon. Dat gaf een heel ander geluid. Dat werd hoger bij toenemend toerental. Dit leek mij op de distributie. Ja, ja ik had wat opgestoken bij boer P. ‘Distribution’, zei ik. Ik vertelde van het verschil in geluid.

Monsieur le depanneur keek me aan, overwoog wat ik zei en luisterde nog eens naar het motorgeluid. ‘Ah’, zei hij, ‘Ah, oui, peut-être, qui sait?’. Ik dankte boer P. en zijn mannen. De monteur belde met zijn garage en P1800 werd op een transportautootje afgevoerd. Drie dagen later konden we onze reis vervolgen, opnieuw een deel van het vakantiebudget achterlatend.

Spaanse Salmonella’s en slakken

2009-06-03T16:24:00.011+02:00

We waren met z’n drieën op pad. Ben, Frans en ik. Ben was de viroloog van de Gezondheidsdienst voor Pluimvee (GvP), Frans was pluimveeviroloog bij de faculteit Diergeneeskunde en ik werkte als epidemioloog bij de GvP in Doorn. We waren onderweg naar Reus in Spanje op uitnodiging van het Centre de Sanitat Avicola de Catalunya (Cesac) en het Catalaanse ministerie voor landbouw. Daar in Reus was een pluimveelaboratorium opgezet, gemodelleerd naar het GvP-model. Wij zouden met enige inleidingen de opening opluisteren.

De directeur van het centrum haalde ons op van het vliegveld. Wij werden ondergebracht in een groot toeristenhotel. Het was off season. Wij waren zo ongeveer de enige gasten in het hotel. Men had de winterslaap al ingezet. De kachels, zo die er al waren, waren uit en de koude TL-verlichting in de eetzaal was beperkt tot twee buizen. Wij hoefden er gelukkig alleen te slapen en te ontbijten. Nadat we de koffers hadden uitgepakt werden we snel naar een congrescentrum in de stad gebracht.

De officiële feestelijkheden waren verdeeld over twee dagen. De eerste dag was ingericht om de plaatselijke veeartsen te informeren over de ongekende mogelijkheden van het centrum en over de internationale contacten met de wetenschappelijke wereld, Doorn dus. Frans en Ben zouden inleidingen houden. Daarna was ons een uitgebreide lunch in het vooruitzicht gesteld, gevolgd door een discussie met de practici. Ik had die dag dus niets te doen en kon lekker kijken hoe mijn collega’s zich in het zweet werkten.

De lunch vond plaats op de Kukio-golfclub in de buurt. Alleen onze gastheren waren meegekomen. De veterinairen kregen een broodje en moesten wachten totdat het internationale Doornse gezelschap terugkeerde. Het werd een uitgebreide lunch met veel gangen en bijbehorende drank. Een aperitiefje, een glaasje wijn bij de maaltijd, een likeurtje bij de koffie; kortom het werd echt gezellig. Ik genoot van het eten, de drank en het uitzicht over de grazige golfweiden.

Eetzaal golf-club Kukio

Na een paar uur werden we er opmerkzaam op gemaakt dat er nog een groep collega’s zat te wachten die hun broodje op hadden en met ons wilden discussiëren.

Toen we terug waren en de rust in de zaal was weergekeerd, kondigde de dagvoorzitter het vervolg aan. ‘Nu zal Dr. D. een inleiding houden over Infectieuze Bronchitis en daarna Dr. Santer over besmettingen met Salmonella enteritidis’. Ik verstarde. Een lezing over Salmonella enteritidis? Ik? He, halve zool, dat hebben we niet afgesproken. Ik had niets voorbereid. Geen dia, geen power-point, ik had zelfs geen viltstift.

Wat ik wel had was drank in mijn lichaam. Van die leuke lunch. En die zong nou rond in mijn lijf. Ik zat op de voorste rij en luisterde in paniek naar het verhaal van Frans. En dan duurt twintig minuten lang. Heel lang. Ik probeerde de details van mijn onderzoek weer voor de wazige geest te krijgen. Alleen met de titel al kon ik de eerste 10 minuten van mijn lezing wel vol krijgen. Die luidde: ‘A retrospective case-control study of risk factors associated with Salmonella enterica subsp. enterica serovar Enteritidis infections on Dutch broiler breeder farms’. En dat moest dan ook nog eens in het Catalaans vertaald worden, want die practici verstonden niet zo veel Engels in één keer.

Toen ik achter het spreekgestoelte plaats nam, nam de automatische piloot het over en had ik aan de mij toegemeten 20 minuten tijd te kort.

De volgende ochtend zou de officiële opening plaats vinden door de Catalaanse minister van Landbouw. Maar eerst zou ik een verhaaltje houden over de georganiseerde pluimveegezondheidszorg in Nederland. Ik gaf over dat onderwerp les aan studenten Diergeneeskunde en dus vond men dat ik dat hier ook maar eens moest vertellen. We ontbeten onder het TL-licht en vertrokken naar het Congrescentrum. De grote zaal zat vol pakken. Ik installeerde mijn dia’s en wachtte tot ik kon beginnen.

‘Ladies and gentlemen’. Ik liet de eerste dia voorkomen. ‘Organized disease control in the Netherlands is……’ En toen werd het donker. Niet alleen het dia-apparaat kwam tot stilstand, maar ook de gedimde lampjes gaven het op. De elektriciteit was uitgevallen. Het was aardedonker. Mijn optreden viel nu geheel buiten mijn schuld in het water. Het licht ging weer aan, ik sprak weer drie zinnen en de elektra begaf het weer. Aan… blabla….uit. Aan…bl…uit. Na ruggespraak met de voorzitter hielden we er maar mee op.

Ter afsluiting van ons bezoek werd ons opnieuw een lunch aangeboden. Nu op een terras aan de haven in Tarragona, een voorstadje van Reus. Op het menu stond ‘fruta de la mar’, ‘zeebanket’ zouden wij zeggen. Werkelijk alle fruta die er binnen een straal van zeg 3 km van Tarragona uit de Middellandse Mar gehaald kon worden lag hier smakelijk uitgestald op de schalen. En van dat alles kreeg ik van Maria, mijn tafeldame, een uitgebreide beschrijving. Sommige schelpdieren konden slechts door duikers verkregen worden, die daarvoor halsbrekende toeren moesten verrichten en op tast in holen en spelonken rondstruinden.

Ik deed me tegoed aan al deze exquise culinaire heerlijkheden. Kreeft, krab, gamba, mossel, slak, sardines enz enz. Ook veel mij onbekend mediterraan spul deed ik mijn mond. Bij een klein slakje dat moeilijk uit zijn behuizing te peuteren was, kreeg ik van Maria het advies er eerst wat citroensap op te doen. ‘Ik hou niet van citroen’, zei ik. ‘Daar gaat het niet om,’ riposteerde Maria, ‘Je moet de slak eerst dood maken.’ Ik deed een druppel citroen op de volgende slak en zag dat hij met een stuipje het leven gaf. Ik had er al drie doorgeslikt. Ik vertrouwde erop dat mijn maagzuur hetzelfde effect had.

Tarragona

Black power in Chicago

2009-05-29T19:17:00.009+02:00

Het zal 1973 geweest zijn. Of nee, eerder. Het was vrij kort na de beruchte gebeurtenissen in 1968. Op 4 april was in Memphis Marten Luther King vermoord en twee maanden later schoot een gestoorde Palestijn Robert Kennedy dood. De Vietnam-oorlog was op zijn hoogtepunt. Een golf van frustratie en woede ging door zwart Amerika. De Black Power beweging gaf uiting aan die gevoelens. De twee zwarte, Amerikaanse atleten Tommie Smith en John Carlos balden hun gehandschoende vuist bij de medaille-uitreiking bij de Olympische Zomerspelen 1968 in Mexico-stad. Een ongekend onpatriottische protestactie. Het waren grimmige tijden in de VS.

Rond die tijd, zeg 1969, 1970, ik weet het niet precies meer, ging ik voor het eerst mijn zus bezoeken die jaren eerder was neergestreken in Chicago. In Nederland was geen Black Power beweging. Bij ons in Europa waren nog restjes zichtbaar van die andere power-club; Flower Power. Ook bij mij waren daarvan restjes zichtbaar. Ik had een enorme bos krullend haar en droeg een kledingstuk dat geschikt was om proletarisch mee te winkelen.

Ik denk dat ik even wat moet uitleggen. Proletarisch winkelen is wat men tegenwoordig noemt winkeldiefstal, maar werd toen gezien als een act van sociale bewogenheid. Je jatte van het gehate kapitalisme of zo. Het kledingstuk was een legergroene officiersjas. De jaszakken waren zowel van binnen als van buiten te bereiken, zodat je, als je je jas over het gewenste levensmiddel heen legde, je van buiten door de jas heen het artikel kon pakken en in je jaszak deponeren, zonder dat het van buitenaf zichtbaar was. Ik heb het nooit gedaan. Misschien was ik niet sociaal bewogen genoeg of was ik gewoon te schijterig.

In deze outfit kwam ik aan op O’Hare International Airport. Mijn zus haalde me op en we vertrokken naar haar torenflat. Voor de flat stond een heel leger aan politieauto’s met blauwe en gele alarmlichten in volle werking. Even dacht ik dat het ter mijne ere was maar dat bleek al snel niet het geval. Voor humor hadden ze hier geen tijd. Ook op de etage waar mijn zus en echtgenoot een appartement hadden, was het een drukte van belang. Bij de buren liep de politie in en uit. Er waren duidelijk problemen. Mensen stonden op de gang te kijken. Zus en zwaag deden of het de normaalste gang van zaken was en begeleidden mij hun woning in. Daar vertelden ze mij dat de buurman, een manager bij Holiday Inn, zijn vrouw aan het bed had geketend, toen ze ontdekt had dat hij een bijzit had. Daarna had hij de deur achter zich dichtgetrokken en was aan het werk gegaan. De bedrogen echtgenote had de aandacht van passanten op de gang weten te trekken en de politie was met man en macht uitgerukt.

‘Welcome in Chicago, city of Al Capone’, klonk het in mijn hoofd. Ik kwam uit Amsterdam, maar dat was toch meer de stad van vrije seksuele moraal, provo en het Lieverdje (een beeldje op het Spui waar magische bijeenkomsten werden gehouden). Met handboeien aan bed ketenen had ik nog niet veel van doen gehad. Maar de zou nog meer komen. Dit was grimmig Amerika.

Mijn zus vertelde dat er veel ‘hold ups’ waren en dat omstanders er wel voor waakten daarbij betrokken te raken, bang voor een mes tussen de ribben of erger. Men had er wat op gevonden. De politie had fluitjes uitgedeeld, van die scheidsrechter-dingen, en als er dan weer een overval was, kon iedereen de aandacht daarop vestigen door er op te blazen. Dit leek mij nu een alleraardigste politionele actie. Ik had het graag willen meemaken. Keurige mannen in pak met aktetas, vrouwen met tassen vol boodschappen, collegestudenten op weg naar huis; allen stonden zij keurig op een fluitje te blazen. Er was weer eens een hold up.

Ik heb het niet meegemaakt. Maar wel de sfeer geproefd. En die was uitermate agressief. Op elke hoek stond een agent met helm, spiegelende zonnebril, paardrijbroek en laarzen met zijn vinger op de trekker van zijn geweer, ik ben geen kenner, misschien was het wel een mitrailleur. Ik dorst het niet te vragen. ‘Officer, sir, what’s that?’ Bang als ik was dat alle omstanders op hun fluitjes gingen blazen.

Op een middag ging ik alleen op stap. Ik wou wat cadeautjes kopen voor mijn gastheren en daar had ik geen pottenkijkers bij nodig. In de metro kwam ik te zitten tegenover twee uiterst nors kijkende zwarte medemensen van het mannelijk kunne in de kracht van hun leven, om het maar eens politiek correct te zeggen. Ik zat gewoon te zitten; zij zaten mij gewoon weg te kijken. De situatie had iets bedreigends. Niet alleen die mannen, maar ook die graffiti die op die tientallen metrostellen om mij heen geschilderd waren. Ik kende dat niet. Dat staatseigendom door het proletariaat zo beklad werd. Dit was totale anarchie. Let wel, Keith Haring moest nog komen.

Ik ging naar de Bijenkorf van Chicago. Daar was de keuze aan cadeaus gevarieerd leek mij. Ik kocht wat pop-art spelletjes en andere frutsels en zocht de WC op om wat aller-noodzakelijkst te doen. Toen ik zat, bleek dat men tussen de deur en de wand een ruime kier had opengehouden. En daar stond nu iemand, een man veronderstel ik, ik was immers op het mannentoilet, door heen te loeren. Heel openlijk. Ik denk dat hij mijn bos krulhaar aantrekkelijk vond, maar ik kneep de billen samen. Mijn missie kon dus moeilijk vervuld worden. Ik stond op en trok mijn broek omhoog.

Ik liep naar de wasbak en waste mijn handen. In de spiegel werd mijn blik getrokken door een jonge man die mij nadrukkelijk stond aan te kijken. Hij was hevig aan het masturberen en probeerde mijn blik vast te houden Ik had het wel gezien in deze WC. Ik was wel wat gewend uit het Amsterdam van de zestiger jaren. Maar deze zaken had ik toch echt niet eerder meegemaakt. Ik daalde af met de roltrap en liep naar de uitgang. Maar voor dat ik de draaideur in kon schieten hield een donkere man mij tegen. ‘Cigarette’, zei hij. Geen ‘please’, geen ‘do you have’, alleen maar ‘Cigarette’. Ik ging op zoek naar mijn Caballero’s. Ik gaf hem er één en wilde er ook één voor mijzelf pakken. ‘Light’, zei hij. Ik begreep dat hier een machtsspelletje werd gespeeld. De zwarte die een blanke commandeert. Het was 1970. Ik heb niet zoveel met dat soort spelletjes en gaf hem een vuurtje.Ik kwam behouden aan bij mijn zus en vertelde niets over mijn wederwaardigheden. Ik vond het een volstrekt mesjogge maatschappij.

Ruim twintig jaar later was ik opnieuw in Chicago. Ik nam de gelegenheid te baat om mijn ervaringen van toen eens aan het heden te toetsen. Het Chicago van 1970 was weg. Geen spoor van te bekennen. Dit was een heerlijke, relaxte, zonnige, vrolijke stad waar de jazz uit de cafés tetterde, gespeeld door vrolijke negers die naar je lachten en je swingspieren aan de gang zetten. Hier waren prachtige gebouwen en moderne winkels. Dit was de stad waar Oprah woonde en haar show opnam en waar Obama Barack zich zou ontwikkelen tot president van de VS. Er kan veel gebeuren in ruim 20 jaar.

Drie kleine ergernissen

2009-05-23T10:24:00.009+02:00

Zeist

Ik sta boven aan de trap. Ik heb een fles allesreiniger van de AH in mijn hand die naar beneden moet. Maar ik heb geen zin om ook naar beneden te gaan want ik moet boven zijn. Dus besluit ik dat de fles alleen van de trap moet. Maar met beleid. Niet met een knal naar beneden maar langzaam glijdend. Heel nauwkeurig gedoseerd. Zodat de fles niet open springt en leegstroomt in de hal, maar met een sierlijke duik naar beneden zeilt. Ik leg hem op de bovenste tree en geef hem een zetje. Hij glijdt wup wup twee treden naar beneden en blijft dan liggen. Ik loop een tree naar beneden en duw hem met een voet weer aan de gang. De fles doet wup wup………………wup en nestelt zich in alle rust dwars op een volgende tree. Zou hij hoogtevrees hebben?

Ik word een beetje giftig. De trap telt 19 treden en zo duurt het tot de lente. We zijn nog maar vijf treden opgeschoten. Ik loop drie treden naar beneden en geef de fles allesreiniger van de AH een harde maar nog steeds beheerste trap. Wupperdewup …………………… …… de wup doet de fles. En ligt weer onbewegelijk. We zijn halverwege de trap. Nu is mijn geduld op. Ik daal verder af en geef hem een knal. Rot op. De fles vliegt naar beneden en ontploft in de hal. Ik sjouw verslagen de treden af en pak een emmer met water. Wat zal de hal schoon worden.

La Rochelle

Het weer is somber en koud, kortom droevig. Net zo droevig als de kip die ik gistermiddag at. Het is een van mijn lievelingsgerechten als ik in Frankrijk ben. Franse boeren hadden vroeger een jus-achtige soep op het fornuis staan die nooit weggegooid werd en waar alleen maar ingrediënten aan toegevoegd werden om de gebruikte jus te vervangen, ze noemden dat de pot eternal geloof ik. De kip die ik in een wegrestaurant aangeboden kreeg had ook dagenlang in een eeuwige jus rondgehangen. Het van het vocht doordrongen vlees kon zo van het bot gezogen worden. Een soort Franse truckers-bal zeg maar. Niet fris, wel lekker. Maar deze kip was niet op z’n eentje oud geworden; maar samen met wat pruimen, wortels en hele reeksen andere ondefinieerbare gruchten. En om het feest compleet te maken werden ze op een berg rijst/griesmeel/weetikveel gedonderd. Niet te eten. Heb ik voor het goede fatsoen toch maar deels gedaan.

Deba

Ik kijk vanaf mijn hotelkamer op de eerste verdieping zo in de ogen van een hond die op het dakterras ligt van een huis aan de andere kant van de straat. Het is een ruwharige blonde hond, die zijn beste dagen heeft gehad. Soms staat de hond op loopt naar de deur, kijkt verwachtingsvol, loopt weer terug met een wat onzekere gang, een beetje neiging in rondjes te lopen maar hij heeft voldoende ruimte. En dan gaat hij weer liggen. Slechts 1 keer is er een man naar buiten gekomen om de hond eten te geven. Wat denk je hond? Wat denk je? ‘Rotzak waarom mag ik niet naar binnen? Ik kan ook heel rustig naast je bank liggen’. Maar je blaft geen enkele keer. Je kijkt alleen. Is je baas ziek en is het enige wat hij voor je kan doen eten geven? En heb je daar begrip voor? Wat denk je hond? Of herinner je je de bazin? Die net is overleden. En waar de baas om treurt. En jij ook. Kunnen jullie dan niet beter samen treuren, dan hier op het dak te liggen? Herinner je je betere tijden? Dat je een mooie glanzende vacht had? De trots van je bazin? Dat je de vrouwtjes versierde? Naar het strand ging? En rende. Ballen apporteerde en stokken doormidden beet? En nu lig je, oud geworden, de hele dag te wachten tot je de trap af mag en even aan een boom mag ruiken. Het wordt donker. Ja hond, meer zit er niet in vandaag. Tot morgen. Weer zo’n dag.

Kust bij Deba, Spanje

Een heilige tussen de hoeren

2009-05-16T17:08:00.009+02:00

Ik had een afspraak om 13.00 uur op de Piazza Navona in Rome. Ik zou daar vrienden ontmoeten en met ze lunchen op een van de vele terrasjes. Het was nu 12.45 uur dus ik moest flink doorstappen.

Ik stapte uit de bus op de Corso Vittorio Emanuele II, snelwandelde door de smalle steegjes, struikelde over de alom tegenwoordige Japannertjes, of waren het Chineesjes, je weet dat tegenwoordig niet meer, bukte voor een laagvliegende duif en bereikte ruim op het tijd de middelste fontein, waar we afgesproken hadden. De fontein was in de verbouw dus veel was er niet te zien.

Ik kende het immens oude plein redelijk goed. Ik was daar een paar keer eerder geweest. Ooit was het een atletiekbaan, het circus Agonalis of circus Domitianus , die in de eerste eeuw na Christus was aangelegd. Anno 2009 is het het centrale plein van Rome, met drie fonteinen, een basiliek, hotels en restaurants, kraampjes, artiesten, kunstenaars en levende beelden.

De middelste van de drie fonteinen heeft een imposante naam: ‘La Fontana dei Quattro Fiumi’, ‘de fontein van de vier stromen (of rivieren)’. De fontein is gemaakt van travertijn, een soort marmer maar dan weer net niet. Centraal staat een obelisk met daarop een duif, niet die van daarnet maar een van travertijn, met een olijftak in de bek. Het symbool van de regerende paus. Hier omheen zijn vier reuzen gebeeldhouwd die staan voor de destijds als grootste bekend staande rivieren: De Rio de la Plata, de Donau, de Ganges en de Nijl. Het beeld is een schepping van Gianlorenzo Bernini, die ook verantwoordelijk was voor de creatie van het St. Pietersplein en nog heel veel meer. Bernini bepaalt nog steeds het architectonische uiterlijk van Rome.

De paus vond het destijds noodzakelijk dat er op de Piazza Navona een fontein kwam en had een wedstrijd uitgeschreven. Bernini had die wedstrijd nipt gewonnen van zijn grote concurrent Francesco Borromini. Nu wil het toeval dat de fontein recht tegenover de basiliek ‘Sant’Agnese in Agone’, een ontwerp van Borromini, staat. Het verhaal gaat nu dat Bernini in zijn fontein een aantal verwijzingen naar de schepping van zijn concurrent heeft gedaan. Zo zou de reus van de Rio de la Plata wegduiken en met afwerende arm naar deze kerk wijzen als verbeelding van Bernini’s angst dat de kerk in zou storten.

Helaas is dat een broodje aap, want de basiliek was nog niet eens op de ontwerptafel toen de fontein al gereed was. Ik keek naar de stellages en de gezichten van de teleurgestelde toeristen die de halve wereld waren overgevlogen om hier tegen een paar doeken aan te kijken. Ik ging zitten op een bankje en bedacht wat zich hier allemaal heeft afgespeeld. Atletiekspelen, gladiatorspelen en nepzeeslagen. Alles was over dit plein heen gegaan.

Zo zou de Sant’Agnese in Agone gebouwd zijn op de plaats van een bordeel. In dit bordeel zou een zekere Agnes tentoongesteld zijn, nadat zij geweigerd had om iets te beginnen met de zoon van de prefect. Deze werd daarop zo boos dat hij Agnes in het bordeel liet werpen en haar uit liet kleden. Toen ze naakt aan het volk werd getoond, groeide haar haar zo snel, dat het haar kuisheid geheel bedekte. Hallo ben je daar nog? Zie je het voor je? Dat wil je toch helemaal niet weten. Een halve apin als heilige.

Daarna werd zij op de brandstapel gegooid, want ze moesten toch wat, maar de vlammen waaierden uit naar de toeschouwers en Agnes bleef ongedeerd; niet om aan te zien maar wel ongedeerd. Na nog een paar van dit soort voorvallen heeft de prefect haar uiteindelijk maar met een zwaard laten onthoofden. Haar schedel is nog steeds te zien in de kerk. En de toeristen stroomden toe.

Vlak voor mij lopen mijn vrienden niets vermoedend langs. Zij zijn precies op tijd. Het is één uur. Ik sta op en loop ze achter na. Zij draaien zich lachend om. Mij hadden ze allang gezien.

In de hoofdrol

2009-05-10T13:36:00.005+02:00

Als een echte formule 1 coureur scheurde de Braziliaanse taxichauffeur door een drukke buitenwijk van São Paulo. ‘Are you Ayrton Senna?’, brulde ik naar de voorbank. Hij lachte een daverende lach en keek om. Ik beduidde hem dat hij beter zijn ogen op de weg kon houden. Veel opgebroken wegdelen maakten het een en ander nogal onoverzichtelijk. Hij had me net opgepikt op de luchthaven en we waren nu onderweg naar het hotel in het centrum; een stief uurtje rijden, want São is groot, heel groot.

Senna slalomde tussen voetgangers op een zebrapad, omzeilde een omgevallen kranten-automaat en parkeerde keurig achteruit in voor het Normandie design-hotel waar mijn reisbureau mij had ondergebracht. Ik betaalde, pakte mijn koffer en liep de hal in. Daar was het een drukte van belang. Er liepen drukdoende mensen rond en er stond een professionele camera en een batterij filmlampen. Mij werd duidelijk gemaakt dat ik vooral door moest lopen naar de balie en moest inchecken alsof ik de enige in de hal was.

Ik liep dus naar de receptie, vertelde dat er gereserveerd was onder de naam Santer en ging op zoek naar mijn pas. Een camera zocht van enige afstand met mij mee. Er werd gesist om stilte, want deze spannende scene vroeg natuurlijk om dreigende muziek en niet om babbelende figuranten in de lounge naast de ontvangsthal. Ik kon mijn pas niet vinden. Dat overkomt mij vaker, vooral als ik binnen een betrekkelijk kort tijdsbestek de pas meermalen nodig heb en ik ook nog een aantal andere dingen te versjouwen heb. Ik stop hem in mijn mond, mijn achterzak, mijn jaszak, mijn binnenzak, mijn rugzak of leg hem even naast me neer, met alle gevolgen van dien.

Ik liep dus alle zakken af en de camera keek hijgend mee. Ook de receptionist moedigde me enthousiast aan hopend op een extra lang shot. Ik was een beetje beduusd. Ik rolde net het vliegtuig, overleefde een kamikaze-piloot en was opeens hoofdrolspeler in een film. Om me heen liepen zo’n 40 mensen rond, inclusief zo’n 25 figuranten die zo te zien van een dure universiteit waren geplukt. Allemaal goed gekleed, allemaal in een geperste zwarte outfit met witte accenten en allemaal stonden ze met een glas champagne in de hand te wachten tot die klunzige Europeaan zijn pas had gevonden.

Ik kon niet bedenken in wat voor scene ik terecht was gekomen. Wel waar mijn pas terecht was gekomen; in mijn rugzak naast mijn portefeuille in een diefstalveilig zakje. Daar was diep over nagedacht, maar ook snel weer vergeten. Ik overhandigde het document aan de stralende receptionist die weer een shot zeker had gesteld. De regisseur drong op spoed aan bij het inchecken. ‘Hurry, hurry’. Ik kreeg mijn pas terug plus een card waarmee ik de deur kon openen van kamer 701, de regisseur bedankte mij omstandig en ik begaf me door de menigte in de lounge op weg naar de lift die ik daarachter had ontdekt.

Maar dan had ik buiten de figurerende studenten gerekend. Hun opnamen waren klaar en ze waren bezig met een after-party. Mijn aanwezigheid leek hun nu de ideale gelegenheid om hun kennis van de Engelse taal te testen. Van verschillende kanten werd ik aangesproken en werd mij gevraagd of ik even meeborrelen wou. Dat leek me wel wat. Het was tegen zessen in de middag dus een mooi tijdstip voor wat kennismakingen met de beau monde van São Paulo. Maar eerst wou ik me opfrissen en omkleden. Dat vonden ze een goed idee en ze vergezelden me in de lift, kennelijk bang dat ik er onderweg van door zou gaan.

De kamer was ook allemaal erg design. Minimalistisch met Japanse accenten en alles in zwart en gebroken wit. Alles lag erbij alsof er een meetlat bij was gehouden. En dat was waarschijnlijk ook zo. Ik durfde geen handdoek aan te raken, bang om de compositie te verstoren. Maar goed, wat het zwaarst weegt….. Ik nam een douche, spoot wat deodorant waar het nodig was en trok een nieuw zwart T-shirt, een schone spijkerbroek en zwarte schoenen aan. Ik wou niet teveel uit de toon vallen. Ik deed het rustig aan en half uurtje later was ik klaar voor het gezelschap.

Beneden liepen er nog drie studenten rond. De drie van de lift. Zij zaten op zwart lederen fauteuils met rugleuningen van twee meter hoog tegenover een zwartmarmeren muur waarlangs water naar beneden liep. Zij stelden zich voor. Het waren geen studenten, maar reclame-jongens en –meisje die net een trailer hadden gemaakt voor een hotelketen. De echte figuranten waren al op huis aan, want die werden per uur betaald. Ik was de laatste shot die ze nodig hadden. Als dank kreeg ik een glas champagne. En het werd nog echt gezellig.

Orgelen in Zwitserland

2009-04-29T21:52:00.012+02:00

Andere jongens gingen samen met hun vader naar voetballen kijken. Ik niet. Ik ging met mijn vader naar orgelconcerten in de Oude Kerk, midden op de wallen in Amsterdam; the red light district. We liepen daar tussen de hoeren en hun pooiers door en keken vriendelijk naar die dames met de mimiek van iemand die wel beter wist maar onschuld veinsde.

En in de Oude Kerk speelden Feike Asma, Piet van Egmond en Jan Zwart. Onzichtbaar. Zij zaten achter de enorme orgelpijpen en keken via een klein spiegeltje de kerk in of we er nog waren. Wij zagen alleen het orgel. En genoten van dat daverende geluid. De hele kerk dreunde als alle registers open gingen. Bij de toccata en fuga van Bach. Bij een orgelbewerking van ‘Also

sprach Zarathustra’ van Strauss. Dan zwollen de bassen en dan zwol mijn hart en ging mee naar boven. Steeg uit boven de Amsterdamse wallen. Boven alles, de school, je liefdesverdriet, je onvoldoende. Ik zat op die harde kerkbanken in die koude kerk met mijn jas aan en ik werd even onkwetsbaar, want onderdeel van een groter geheel. Groter en mooier.

Zingen kon het orgel ook. 'Nun komm der Heiden Heiland’, zong het orgel in een bewerking. ‘Kindlein mein schlaf doch ein, komm Gott schoepfer Geist, komt … nun komm der heiden heiland’. En dan zong ik mee. In mijn hart natuurlijk, niet hardop. Men keek vreemd op als iemand opeens begon te zingen. Maar ze zouden het wel gesnapt hebben. Daar midden op de wallen.

Ik had een oom die ook orgel speelde. De broer van mijn vader. Hij heette Joop Santer. Mijn vader heette Ari of eigenlijk Adrie van Adrianus, even voor het onderscheid. Joop was kunstschilder, organist en hoofdzakelijk docent. Een homo universalis dus. Althans dat vond hij. In de zomer resideerde hij in het Berner Oberland. Dat ligt, voor de minder ontwikkelden onder u, in Zwitserland. Ook wij vertoefden daar in mijn jeugd met enige regelmaat. Wij zwommen in het kristalheldere, maar ijskoude water van de Brienzersee, kegelden in het plaatselijk café, gingen dansen in het Casino van Interlaken en maakten bergtochten bij de Beatushöhle. Soms hadden we contact met Joop maar vaak was het niet. Ons gezin ging liever zijn eigen weg en wij vreesden Joops vrouw. Zij had een scherpe tong en fileerde graag haar medemens.

Ik was er jaren niet meer geweest. We waren ouder geworden, hadden gestudeerd, zussen waren getrouwd, geëmigreerd, kinderen gekregen en vader was overleden. Ik reisde veel maar niet naar Zwitserland. Ver weg. Naar Kenia en Peru, en Brazilië, en Bali, en Cook Island. You name it, I was there. Totdat ik dacht, kom ik stap weer eens in de auto en ga kijken wat wij nou eigenlijk zo leuk vonden aan dat Berner Oberland.
De auto’s waren technisch in de loop van de jaren heel wat verbeterd en de autosnelwegen ook, dus ik stapte 9 uur ’s ochtends in de Alfa en om 5 uur ’s avonds bij het hotel in Interlaken er weer uit. Ik zette de koffer op mijn kamer en reed naar het station van de berggondel naar de Kleine Scheidegg; een bedoening op zo’n 2000 m hoogte. Het treintje zat vol met Japanners. Ze sliepen. Allemaal. Toen we aankwamen op de plaats van bestemming werden ze spontaan wakker, keken even rond en vielen weer in slaap. Ze moesten nog verder. Ik niet. Ik stapte uit en liep de berg op. Althans dat probeerde ik. Maar mijn benen wilde niet. Ik stond te trillen op mijn grondvesten. Kon amper een stap zetten. Terwijl iedereen rond mij vrolijk de berg op klotste wist ik niet hoe snel ik een bank moest vinden. Ik schrok van mijn conditie en nam het eerste de beste treintje terug naar beneden. Pas weken later realiseerde ik me dat ik binnen 8 uur van onder NAP naar 2000 meter was gegaan en dat dat wat acclimatisering behoefde. Deze kennis kwam te laat.

Een paar dagen later was ik ’s middags op een sentimental journey naar de Beatus höhle geweest toen ik op mijn terugweg de kerk van een voorstadje van Interlaken passeerde. Er klonk orgelmuziek uit de kerk. Ik herinnerde mij een affiche op het raam van de Apotheek in Interlaken waarop een concert van Joop Santer werd aangekondigd. Ik dacht: ‘Da’s leuk. Hij is zeker aan het oefenen. Ik ga hem even verrassen’. Ik parkeerde de auto op het grind voor de kerk, stapte uit, sloot de portier zorgvuldig want je weet maar nooit met al die Zwitsers en liep de kerk in.

De kerk was leeg op een paar mensen na. Joop zat achter het klavier en preludeerde dat het een lieve lust was. Naast hem zat de hulpdame die de pagina’s van de partituur moest omslaan. En op de eerste rij zat mevrouw de fileerder.

Ik liep naar voren en kuchte. Er gebeurde niks. De monumentale geluidswal viel niet stil en niemand besteedde aandacht aan mij. Ik kuchte wat nadrukkelijker. ‘Ugh-ugh’. Joop keek om, zag mij staan, zei: ‘Ari’ en speelde door. Hij zag me voor mijn vader aan. Ik ging op de eerste rij zitten en wachtte af. Tevergeefs. De repetitie ging door en dat was dat. Na tien minuten ben ik weggegaan.

Zittend bijverdienen

2009-04-23T15:32:00.011+02:00

Tijdens mijn studie heb ik vele bijbaantjes gehad. Ik heb koffers gesjouwd op de bagageafhandeling van het nieuwe Schiphol. Nou ja, koffers gesjouwd? Dat was wel de bedoeling, maar het nieuwe computersysteem werkte van geen meter en dus zaten wij hoofdzakelijk te zitten. De koffers werden afgehandeld op het oude Schiphol en wij zaten dagenlang, tegen betaling, te kaarten.

Zitten deden we ook bij frisdrankfabrikant RAAK, op Lageweide in Utrecht. Wij hadden daar kratten van de stapel gehaald en maakten het ons daarop gemakkelijk. Want ook hier was niet veel te doen. We moesten het werk van de gastarbeiders, zoals die toen heetten, controleren, want dat was deze slimme autochtone studenten wel toevertrouwd. Eens in de zoveel tijd stond er een flesje scheef op de bottellijn en dat moesten wij dan rechtzetten. Dat was vervelend en stom werk. Want zoveel fouten maakten die gasten niet. En als er weinig fout gaat verslapt de aandacht en misten we een scheve fles. Dan liep de machine daarna, die de flesjes in een krat moest bijeenbrengen, op een verschrikkelijke manier vast. Veel gekraak, gesis en gesputter en dan was het stil. Alles stopte; de band , de machine en de gastarbeiders. Die laatste waren razend, want zij werkten op provisiebasis; dus hoe meer er mis ging hoe minder ze vingen. Wij werkten op uurbasis dus alles wat misging bracht voor ons alleen maar leven in de tent. En op dat uur hadden wij wel zin in een feessie. We hadden nl. nachtdienst; van 23.00 uur tot 7.30 uur.

Alvorens we ons op pad begaven voor onze verantwoordelijke werkzaamheden bij de firma RAAK hadden we er al een hele avond erop zitten. Vaak hadden we al aan het bier gezeten zodat de tocht naar RAAK een vrolijke onderneming was. Fabrieksterrein Lageweide was van het centrum van Utrecht gescheiden door het Amsterdam-Rijnkanaal. Een boogbrug, de Vleutensebrug, verbond beide stadsdelen. En die stalen boog van de brug was een uitdaging voor twee studenten met wat bier op. Waarom zou je over de weg de overkant proberen te bereiken als het over de boog ook kon. En het uitzicht was er veel mooier. Dus liep ik de boog op. Mijn collega Joep, die Arend heette maar die ik Joep noem uit privacy-overwegingen, was iets minder vermetel en bleef beneden staan kijken. Ik liep rechtop de brugoverspanning op. Het uitzicht was inderdaad spectaculair, maar de hoogte ook. Op 50% van de top zonk de moed me in de schoenen. Dit was echt hoog. Achteruit schuifelend keerde ik, een stuk minder heldhaftig, terug naar Moeder Aarde en Joep die Arend heette.

Aangekomen bij RAAK prikten wij klok en kregen we van de baas te horen dat we waren gepromoveerd. We waren overgeplaatst naar een andere band. De band voor speciale frisdranken, zoals export-cola. Op deze band konden slechts twee flessen naast elkaar. Wij zaten aan het begin van de band tegenover elkaar en zetten telkens twee flessen cola uit een krat op de band. Aan het einde stonden de provisiewerkers en die haalden de flessen er weer af en plaatsten ze in een andere krat. Het leek ons allemaal nogal nutteloos en we hielden het tempo laag. Uiteraard was dit tegen het zere been van onze gasten een eindje verderop. Zij schreeuwden dat we sneller moesten en keken kwaad onze kant op. Als het rumoer te gortig werd nam Joep die dus eigenlijk Arend heette twee volle cola-flessen, hield deze duidelijk zichtbaar voor iedereen hoog boven de betonnen vloer en liet ze vervolgens los. De klap was oorverdovend en het resultaat navenant. De rust keerde weer.

We hebben het werk een week vol gehouden, daarna trok een baan bij Hero in Breda. We waren echte job-hoppers. Hero was geen nachtwerk en de verdiensten waren gelijk aan die van RAAK. Wel moesten we eerst de tocht naar Breda maken. Maar dat was perfect geregeld. Om zes uur ’s ochtends vertrok een bus richting Breda, vol met studenten en ander gespuis. Ook deze keer had men een boeiende bezigheid voor ons in petto. Door de hal liep een lange lopende band en haaks daarop stonden een aantal miniloopbandjes. Daar achter moesten wij dan zitten. Op de grote lopende band werden sperziebonen aangevoerd die via een ingenieus systeempje op onze minibandjes terecht kwamen. Nu was het onze taak om

die sperziebonen die nog aan een stronk zaten eruit te vissen en ze als losse sperziebonen weer terug te plaatsen.

En dat gebeurde dus bijna nooit. Dus zaten we weer te niksen. Voor mij zat een hippie met een enorme bos krullend haar. Hij zat doodstil, zei niks en keek nooit om. De enige keer dat hij zich bewoog was wanneer er bij hem een stronk langs kwam. Hij strekte dan zijn arm uit, pakte de stronk en plaatste die, zonder zijn hoofd om te draaien, op mijn lopende band. Ik vond dat heel sociaal van hem. Had ik ook wat te doen. ’s Avonds in de bus terug werd gevraagd wie de volgende dag weer meeging. Ik hem sindsdien nooit meer zo’n homerisch gelach gehoord.

Vrouwen rijden ook auto

2009-04-16T20:36:00.009+02:00

Mannen en vrouwen zijn gelijk. Laat dat duidelijk zijn. Dat is in het post-emancipatoire resultaat van een jarenlange feministische strijd. Daarom is het opmerkelijk dat de laatste maanden in steeds meer periodieken berichten opduiken die de al dan niet vermeende verschillen tussen man en vrouw benadrukken. En dan gaat het niet over de anatomische verschillen. Die zijn mij wel duidelijk.

Nee , het gaat over iets anders. Vrouwen kunnen meerdere dingen tegelijk; mannen slechts één. Althans, volgens mijn doorgaans betrouwbare bronnen. Uit mijn dagelijkse omgang met vrouwen kan ik die conclusie niet trekken. Ik hou niet zo van vrouwen die, terwijl ik met ze praat, met de rechter hand de ‘Nachtwacht’ zitten te schilderen en met de voet op een mondorgel een prelude van Bach ten gehore brengen. Ik hou me liever bij het gesprek. Maar ja, ik ben een man.

Maar dat vrouwen meer dingen tegelijk kunnen kan ik bevestigen uit waarneming. En wel van de snelweg. Met grote regelmaat rij ik achter chauffeuses die naast autorijden gelijkertijd ook diverse andere kwaliteiten beoefenen. Soms wordt de achteruitspiegel zo geplaatst dat niet de achterligger in beeld is maar haar haar. Dat wordt dan aandachtig bekeken, door elkaar geschud, met de borstel in goede banen geleid en daarna wordt nog eens met de hand de finishing touch gegeven. Onderwijl wordt de mobiel in de gaten gehouden, een flesje water gedronken, een gesprek met een vriendin naast haar op gang gehouden, weer uit het flesje water gedronken en, o ja, ook een auto nog bestuurd. Ze is voorzichtig dus ze gaat steeds langzamer rijden. Wij, passanten, krijgen, zoal iets, een smeltende glimlach toe geworpen.

Laatst passeerde ik een moslima. Dat zag ik omdat ze een hoofddoek om had; zo eentje die niet in het huidige westerse modebeeld thuishoort. Zij had het sluitende antwoord op verplicht hands free bellen; haar mobiel stak tussen haar strak zittende hoofddoek en haar linker oor. Perfecte oplossing. Ze lachte dan ook onbedaarlijk tegen haar onzichtbare vriendin die ongetwijfeld zelf op dat moment de boekhouding van een groentezaak sluitend probeerde te krijgen of zoiets.

Een paar dagen later reed ik achter een vrolijke blondine die met veel aandacht een baby op de stoel naast haar trachtte te verversen. Alles met de rechter hand, zonder dat het kind van de stoel afdonderde en zonder dat ze, voor zover ik het kon zien, onpasselijk werd van de begeleidende stank. Ze toerde gezellig door en keek boos als er iemand toeterde omdat ze opeens van de vluchtstrook weer de weg opreed.

En vanmiddag passeerde ik er weer één; nu een bloedmooie donkerharige schone die wazig uit het linker portierraam keek; niet naar mij maar naar een punt recht voor ons. Ze hield met haar linker hand een mobiel tegen haar rechter oor en bracht met haar rechterhand haar haar in orde. In een file, in een bocht op het Prins Clausplein. Wie er stuurde weet ik niet en daar heb ik verder maar niet over nagedacht.

Het maakt het leven op de snelweg leuker; laten we zeggen levendiger. Maakt dit multi-task gedoe de weg ook veiliger? Ik weet het niet maar heb mijn twijfels. Ik lees nooit berichten waarin staat : ‘Vrouw verongelukt, omdat ze bezig was haar mascara bij te werken.’ Of ‘Vrouw knalt tegen boom. Zij zat op de achterbank en gaf haar 7-jarige zoon bijles. Volgens de politie had de vrouw het stuur niet onder controle toen ze de bocht in ging. De politie kon niet vertellen of dit de oorzaak van het droeve ongeval was’.

Het feminisme bracht gelijke rechten voor man en vrouw, (bijna) gelijke beloning voor beide sexen, het recht van bezit op van eigen lichaam en ziel en allemaal een rijbewijs, maar vrouwen kunnen nog steeds geen barbecue aanmaken, besluiten waar ze een schilderij ophangen, ‘s nachts mysterieuze geluiden in huis onderzoeken, grote insecten doden en een spiegel passeren zonder daar even in te kijken. Laat staan alles tegelijk. En dat zal hopelijk nooit veranderen ook. So it be.

Voorbeeldige busten

2009-04-11T15:39:00.008+02:00

In de loop van mijn leven is de interesse voor disco- en cafébezoek verschoven naar bezoek aan een museum of een dierentuin. Veel maakt het overigens niet uit; in alle gevallen is het een speurtocht naar schoonheid, al zou je dat op het eerste gezicht niet zeggen.

Mijn lievelingsmusea in Nederland zijn het Kröller-Mϋller op de Hoge Veluwe en het Boijmans van Beuningen in Rotterdam. Beide zijn kunstcollecties die ontstaan zijn uit een passie voor kunst van steenrijke magnaten uit de vorige eeuw: Helene Kröller-Müller, echtgenote van Anton Kröller, die boerde in scheepvaart, ertsmijnen en graan, de Utrechtse jurist Boijmans en de havenbaron van Beuningen. In beide musea is het prettig ronddolen en je verbazen over zoveel variëteit en kwaliteit in de kunst.

Ook als ik me wend naar buitenlands dreven, mag ik me graag verheugen in een bezoek aan een plaatselijk museum. Zo staat er in de onooglijke havenplaats Bilbao een museum uit de serie van de Solomon R. Guggenheim Foundation. Ook deze Solomon was schatrijk geworden in de mijnbouw en verzamelde na zijn pensionering voldoende kunstvoorwerpen om een aantal musea mee te vullen. Nu zijn er vestigingen in New York, Las Vegas, Berlijn, Venetië, Bilbao en Abu Dhabi.
In tegenstelling tot de meeste andere musea fascineerde mij niet de collectie in Bilbao, veel Rothko met ‘Untitled’-werk waar ik ook geen titel voor zou kunnen verzinnen, maar het gebouw zelf en de buiten opgestelde beeldhouwwerken. Het gebouw van architect Frank O. Gehry, is opgebouwd uit ronde glimmende oppervlakten gemaakt van titanium

die over en langs elkaar lijken te rollen als een verticale branding. Daarbuiten staat een 5 meter hoge puppy gemaakt van allemaal kleurige borderplantjes en ontworpen door Jeff Koons (jawel de ex van de Italiaanse porno-ster en parlementariër Cicciolina). Het contrast is geweldig. De pup is organische kitsch en het gebouw is organische kunst. Het klopt met elkaar. Een eindje verderop zitten een aantal bronzen mannen op een tribune zich blauw te lachen om iets wat mij ontgaat, maar het werkt wel aanstekelijk. Het mannetje boven mijn profiel (rechter kolom) is er één van. Het is een creatie van Juan Muňoz.

Door naar Madrid. Door naar het Prado. Dat moest en zou ik zien, zeiden vrienden. Nou moest en zou ik niks, maar ik was toch in de buurt dus daar gingen we: Museo Nacional del Prado. Ik was er gauw weer uit ook. Het was mijn dag kennelijk niet. Het was mooi weer buiten en hier binnen keken al die donkere El Greco ogen zo triest. Overal werd gevochten en gingen boten in turbulente zeeën ten onder. Bovendien hingen sommige schilderijen scheef. Net als thuis als de interieurverzorgster is langs geweest. Het eerste wat ik dan doe is schilderijen weer rechthangen. Dus ook in het Prado is dit mijn eerste reactie. Met stevige pas loop ik op een schilderij af. Maar net op tijd herinner ik me die alarminstallaties die achter de meeste museale schilderdingen zijn verborgen. Net voordat ik de alarmbellen doe rinkelen, alle deuren zich automatisch sluiten en de suffige suppoosten wakker schrikken trek ik mijn hand terug. Niemand heeft wat gemerkt.

Ik ging naar buiten. Ik ging op de treden zitten die het grote plein voor het museum omzomen. De zon scheen. Overal flaneerden toeristen en schoten bedelaars rond voor een snelle verdienste. Ik keek geamuseerd rond. Tevreden met de wereld en tevreden dat ik weer buiten stond. Prado komt nog wel eens. Er kwam een schoenpoetser naar mij toe. Of ik mijn schoenen gepoetst wilde hebben, gebaarde hij. Ik gebaarde terug dat dat niet echt zinvol is. Ik droeg immers trekking-shoes en daar valt weinig aan te poetsen. In gebrekkig Engels maakte hij me duidelijk dat ik me daar danig in vergiste. Een kleine beurt met zijn professionele poetsspul deed wonderen. Hij hield het flesje onder mijn neus en wees omstandig op de vermelde ingrediënten. Het was allemaal Spaans en dus aracadabra voor mij. Hij zou het even voor proef op de zijkanten van mijn zolen uitproberen. Hij doopte een vies doekje in het wondermiddel en begon de rubberen zijkanten te bewerken. Toen hij klaar was vroeg hij met een bekend handgebaar om betaling. Ik dacht dat het een proef was, zei ik. Ja dag, zei hij, dacht ik, proef?, met zo’n duur middel? Hij noemde een bedrag. De euro was nog niet geïntroduceerd en het lukte me niet het aantal peseta’s zo snel om te rekenen in guldens. En nu snel, maakte hij met veel theater duidelijk. Hij had hoge kosten gemaakt en hij leefde ook niet van de wind. Ik gaf hem het gevraagde en hij ging razendsnel op in de omringende mensenzee. Toen ik later langs een etalage liep, zag ik dat je voor hetzelfde geld een pracht van een wollen trui kon aanschaffen. Nou ja, een theatervoorstelling kost ook geld.

Ik heb meer merkwaardige ervaringen met de pleinen voor musea. Zo was er enige tijd geleden een tentoonstelling in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen met de aansprekende titel: ‘Voorbeeldige busten’. Dat leek me nu eens een leuk onderwerp, dus toog ik op pad. Het was een regenachtige herfstdag en dus rustig op de weg. Ik parkeerde de SAAB op het parkeerterrein tussen de Waalse- en Vlaamsekaai en liep de paar honderd meter naar de wachtende busten. Voor het imposante museum lag het plein te glimmen in de regen. Ik liep snel voor een vrouw met kinderwagen langs op weg naar de machtige trappen. Ik deed nog één stap naar voren en liep een vijver in. De natte, spiegelende stenen was een vijveroppervlak. De vrouw achter de kinderwagen keek mij verbijsterd aan. ‘Ik zag het niet’, zei ik volstrekt overbodig. Zij dacht: ‘Ollanders’.

Ik keerde terug naar de auto en haalde uit de meegebrachte reiskoffer wat droge schoenen en broek. Ik keerde terug naar het museum en zag toen pas de volledige titel van de expositie: ‘Voorbeeldige busten. Het borstbeeld in de Nederlanden 1600-1800’.

De puppy van Jeff Koons

Eten met je vingers

2009-04-05T12:55:00.008+02:00

Mijn entree in Portugal was deze keer wat onstuimig. We stonden in de bagagehal rustig te wachten op onze spullen. De banden draaiden nog niet dus kon ik rustig op zoek naar een bagagewagentje. De koffer, alhoewel voorzien van wieltjes, was behoorlijk zwaar, dus wat extra hulp kon geen kwaad. In deze dagen sleep je nog al wat mee. Aan de trivialiteiten zoals een tandenborstel en een zwembroek zijn wat zaken toegevoegd die van primaire levensbehoefte zijn gebleken. De laptop, en zijn voeding en zijn muis en een los USB kabeltje voor aansluiting van het fototoestel of andere nuttige zaken, de digitale spiegelreflex zelf met een lader voor de batterij, een mobiel telefoontoestel met een lader en het onmisbare TomTom-apparaat met een lader voor op netspanning en één voor in de auto; alleen al aan dit soort digitale verworvenheden sjouw ik een paar kilo extra mee.

De band begon te draaien. Iedereen keek naar ingang waardoor de contrabande weer binnen bereik zou komen. Veel golftassen kwamen tussen de lamellen door. We waren immers in de Algarve. Zo op het oog gepensioneerde detaillisten en een enkele bouwvakker doken met onverwacht veel energie op hun bezittingen. Mijn blauwturkooizen koffer was zoals gewoonlijk wat laat. Het is een treuzelaar. Komt nooit als eerste, maar komt wel altijd. Ook nu kwam hij weer als een der laatste. De band ging eerst een stukje langs de muur en dan met een haakse bocht onze richting op.

En in de bocht ging het mis. Mijn koffer wilde een grote zwarte aan de buitenkant inhalen. Hoe dat technisch kan weet ik niet, maar dit was mijn indruk. Die zwarte liet dat echter niet toe en de blauwturkooizen, mijne dus, de treuzelaar, vloog uit de bocht en aan de verkeerde kant van de baan er af. Dilemma. Geen hulp van het vliegveld te bekennen, dus wilde ik toch mijn reis voortzetten dan diende ik nu actie te ondernemen.

Aan beide zijden van de lopende zwarte band waren metalen strippen die zich rustig hielden. Ik zette een voet op de eerste, stapte over het bewegende deel en plantte mijn andere voet op de overkant. Ik stapte soepel van de installatie af en pakte mijn koffer. En nu? Met de koffer, met de zware treuzelaar over de band stappen was wat teveel gevraagd. Als ik de koffer nou even op de band zette en snel over de metalen strippen zou stappen, misschien was de koffer dan nog niet uit zicht verdwenen. Men keek geïnteresseerd toe hoe ik dit probleem zou oplossen, maar een helpende hand was te veel gevraagd.

Ik pakte de koffer, zette hem op de band, plaatste mijn voet op de dichtstbijzijnde strip en zette mijn andere voet op de overkant. Althans dat was de bedoeling. De hak van mijn schoen kwam echter nog op het draaiende gedeelte terecht. De kracht van de beweging werd overgedragen op mijn lichaam en ik werd gelanceerd. Even dacht ik nog met een sierlijke correctie op mijn benen terecht te komen, maar dat was buiten de waard gerekend. Ik viel op mijn knieën vlak voor een juffrouw die van schrik haar handen naar haar mond bracht. ‘Gaat het?’, zei ze in het Nederlands. Ik stond op, constateerde dat de schade miniem was en antwoordde: ‘Ja, hoor”, alsof ik dagelijks koffers redde. Ik pakte de treuzelaar en spoedde mij naar de uitgang. Welkom in Portugal.

Het appartement was perfect gelegen met een mooie cactustuin en uitzicht op de oceaan. Ik pakte wat spullen uit, installeerde wat digitale onmisbaarheden, om er achter te komen dat er geen internetaansluiting was, verfriste me en schonk een borrel in in afwachting van de openingstijd van het restaurant een eindje verderop. Ik wilde gamba’s eten. Gamba’s en Algarve horen voor mij bij elkaar. Dat komt zo.

In 1974 waren we een grand tour aan het maken en deden we, voor het eerst van mijn leven, Portugal aan. 1974 is een belangrijk jaar voor de Portugezen. Het was het jaar van de Anjerrevolutie. Deze linkse opstand maakte een eind aan het bewind van Caetano, een medewerker van de beruchte Salazar. Deze heren hadden jaren het volk onderdrukt en gevluchte landgenoten tot over de grens achtervolgt. Toen wij arriveerden was het land in een revolutionair overgangsproces naar een parlementaire democratie: Processo Revolucionãrio Em Curso.

Veel toeristen waakten ervoor in een dergelijk explosieve situatie het land te bezoeken. Ons leek het wel interessant. We werden ontvangen als helden. Overal waar we neerstreken; campings, terrasjes, winkels, disco’s, werden we allervriendelijkst benaderd. Wij zouden immers de ambassadeurs voor het Portugese toerisme worden en overal vertellen dat het goed toeven was in Portugal. En het was goed toeven. Het was prachtig, goedkoop en heel rustig. We waren de enigen op het terras en de enige Nederlanders op de camping. Van de eigenaar van een keten campings langs de kust kregen we folders om overal uit te delen. Als tegenprestatie konden we overal gratis kamperen.

Op een avond gingen we eten in een restaurantje op het strand. Nou ja, op? Het stond op hoge palen boven het strand en kon zo alle getijden omzeilen. We gingen aan een vrije tafel zitten. De andere tafels werden bezet door vissers en hun netten. Het was een gezellige boel met uitzicht op de oceaan en een ondergaande zon. Wij vroegen om de kaart.

Hij begon te lachen. Een kaart? Daar deden ze niet aan. Twee menu’s hadden ze. Eén met gamba’s en één met conquilhas (schelpjes). We zagen onze buren in de schelpjes prikken en daar een onooglijk stukje vlees uitwurmen. We hadden honger en kozen dus voor de eveneens onbekende gamba’s. Twaalf stuks, met sla, aan tafel te bereiden, en patat. De gamba’s waren net uit zee opgevist, in de olijfolie met knoflook gebraden en werden op ons bord gekieperd. De kok deed voor hoe we ze moesten opeten; met de handen de kop en staart eraf trekken en dan pellen. Wat overbleef kon in de mond gestoken worden.

Dat zal ik dus nooit vergeten. Die onvergetelijke smaak van verse gamba’s uit olijfolie met knoflook. Verder niets. Om je vingers bij af te likken. En dat deed je dan ook. Frutsels van de schaal en van de kop samen met de olijfolie van de vingers afzuigen. Nog lekkerder. We zeiden niks. Aten alleen maar. We bestelden nog een portie.

Als ik hierna elders op de kaart gamba’s aantrof bestelde ik ze. Ik heb ze gebraden, gefrituurd, gegrild, op mijn bord, hangend aan de rand van een glas, gespietst, klein en groot, gegeten. Vanavond dus ook. De gamba’s waren met hun tijd meegegroeid. Ze waren met z’n vijven, monstergroot en bereid met allerlei kruiden. De grote ogen op stokjes kijken me van het bord af aan. Ze waren niet vers; ze waren slecht te pellen. Ik verlangde terug naar die kleine verse beessies in sissende olijfolie zittend tussen de vissers en hun netten.

Dan liever de lucht in

2009-03-22T16:06:00.006+01:00

Hij heette Hans. Hij was ingehuurd om de Gezondheidsdienst voor Pluimvee het computertijdperk in te leiden. Hans was een wat slungelachtige, overenthousiaste man die struikelend over zijn eigen woorden de moeilijke taak van kantoorautomatisering op zich had genomen. Tegenwoordig zou er AHDH gediagnosticeerd zijn, maar toen kende we dat nog niet. Hij was speciaal. Hans kwam een paar dagen in de week naar Doorn en in de rest van de tijd begeleidde hij een bloembollen-bedrijf dat ook aan het automatiseren was geslagen.

Elk voorjaar kreeg een aantal medewerkers van de GvP van Hans een zakje fresia’s dat hij over had genomen van de bollentent. Wie zo’n zakje kreeg was niet helemaal duidelijk, want lang niet iedereen was zo gelukkig. De selectiecriteria waren geheim, maar ik mocht me bijna jaarlijks verheugen in weer een zakje gele fresia’s. Ik plantte ze steevast daar waar nog plaats was in de tuin en dat was in de schaduw. Het resultaat was ernaar. Geen lekker rechtopstaand partijtje bloemen die slechts afgeknipt hoefden te worden om een fris boeketje op te leveren, maar meer een soort bodembedekker die kriskras op de aarde op zoek was naar wat licht. Als er bloemen aan gegroeid hebben is me dat ontgaan.

Een andere vaste klant van Hans was de belastingdienst. Niet als klant maar als schuldeiser. Hans had altijd diepgaande, principiële meningsverschillen met de inspecteur, die hij in een breedvoerige correspondentie probeerde uit te vechten. Eenmaal heeft hij de belastingdienst per post een straatsteen, van uitstekende kwaliteit bezwoer hij in een begeleidend schrijven, doen toekomen, omdat hij het teveel eer vond deze persoonlijk door het raam te komen gooien.

Naast deze hobby had hij er nog één. Vliegen. Vliegen in een echt vliegtuigje. Een Cessna. Het leek ons een dodelijke combinatie. Hans en de Cessna. Hans vertelde dan ook heel leuke verhalen over welk luchtruim hij nu weer per ongeluk was binnengevlogen. Hij vloog vanaf Rotterdam airport, dat toen nog Zestienhoven heette en had een wonderlijke aantrekkingskracht tot het luchtruim boven Schiphol, waar hij niks te zoeken had en ook geen toestemming voor had. Hij verhaalde met veel humor van zijn gesprekken met de verkeersleiding als hij weer eens over de grens was gegaan.

Om zijn benodigde vlieguren te halen, moest hij één keer in de zoveel tijd met een gehuurde Cessna de lucht in. Er waren 4 plaatsen in het propellervliegtuigje dus nodigde hij geregeld mensen uit om zijn gast te zijn. Ook ik had de eer. Ik mocht nog twee collega’s meenemen. Maar niemand wilde. Niemand durfde is dichter bij de waarheid. Men vond dat de goden verzoeken. ‘Dan liever de lucht in’ zeiden ze met van Speijk. Alleen Ben, de viroloog, wilde wel mee. Hij kende Hans niet zo goed.

Eenmaal op Zestienhoven aangekomen, bleek dat we niet in het hoofdgebouw moesten zijn, maar een eindje verderop op het terrein waar een houten keet stond. We gingen naar binnen en liepen de wereld van de RAF piloten uit WO II binnen. Ik had daar vroeger boeken over gelezen. De avonturen van Biggles (eigenlijk Bigglesworth). Overal hingen jacks met bontkraag en lagen pilotenbrillen waar ook onze Koninklijke jachtvlieger Bernard zo bekend om was. Toen ik ook nog een paar luchtopnamen kreeg voorgeschoteld van het gebied waar we zo overheen zouden vliegen, kreeg ik het even benauwd. Met Hans in een Cessna’tje de lucht in?

We liepen het terrein op waar ons toestelletje al klaar stond. Ik kroop achterin op het bankje en overwoog: ‘Vallen we uit de lucht dan vallen we uit de lucht, maar laten we nu even lol hebben’. Hans en Ben gingen op de stoeltjes voorin zittenen we deden de veiligheidsgordels om. Ik vraag me altijd af waarom. Zouden veiligheidsgordels helpen als je tegen een berg vliegt? En daar gingen we.

Het was fantastisch weer. Strakblauwe lucht, geen wolkje te zien. We koersten naar het centrum van het land. Naar Zeist, mijn woonplaats, naar Scherpenzeel waar het huis van Ben stond en naar Doorn, de domicilie van de GVP. We waren in een uitgelaten stemming en hadden de veiligheidgordel afgedaan. Hier geen cabinepoes die je terecht wees. Ik schoof over het bankje heen en weer en loerde uit de raampjes.

We vlogen af op Zeist, een en al groen en bossen van boven en dan opeens dat hele lelijke betonnen geval, de Vollenhove flat, herkenbaar op kilometers en door naar Scherpenzeel waar Ben zijn huis herkende maar ik geen boerderij van een bungalow kon onderscheiden en door naar Doorn.Ze wisten dat we eraan kwamen. Henk, de directeur stond voor de hoofdingang het zwerk af te turen. Achter het gebouw op de parkeerplaats stond de rest. Ze konden elkaar niet zien. Wij hen wel. Ik zette me op het bankje schrap achter een denkbeeldige mitrailleur en we doken naar beneden. Tatatatatatatatatata, deed ik Biggles na. Henk zwaaide, wat niet de bedoeling was. Hij had getroffen ter aarde moeten vallen. Boven het gebouw trokken we weer op om een volgende aanval in te zetten. Tètètètètètètètè, ratelde de mitrailleur. Ik leefde me helemaal in mijn rol. Het was nog moeilijk om die kogels tussen de draaiende propellerbladen heen te krijgen. Mensen joelden en lachten. Drie keer doken we op de GvP. Toen zwaaiden we nog eenmaal, ik zette de mitrailleur op de hoedenplank en we verlegden de koers naar Rotterdam.

Ik hoor er weer helemaal bij

2009-03-17T11:56:00.007+01:00

Weet u waar ik ook zeer geïnteresseerd in ben? In plantjes. Dat verbaast u. Mij ook trouwens. Telkens wanneer de lente nadert, de temperatuur omhoog gaat en de eerste hommel tegen het raam botst, vraag ik mij af, wanneer starten de plantjes? Wanneer begint dat getut en gefrutsel van nieuw groen, jonge knoppen, openbrekende aarde, nieuwe loten en de eerste felle kleuren. Na een lange chagrijnige winter, met veel grijs crisisleed, is een eerste zonnestraal een bode van goed nieuws.

Ik ben zeer ongeduldig in deze. Indien het tot de mogelijkheden zou behoren zou ik de nieuwe lente graag uit de grond trekken. Maar dat jonge spul overleeft een dergelijke behandeling niet en dus stap ik in de automobiel en wendt de steven naar een tuincentrum. Aangekomen bij Intratuin pak ik een winkelwagen en duw deze het tuincentrum, ‘waar ideeën bloeien’, binnen. Overal staan de narcissen en tulpen te groeien en bijna te bloeien. Je ruikt de lente.

Voor mij loopt een man, een vijftiger schat ik, schuifelend zijn kar voort te duwen. Het gaat allemaal wat langzaam. Achter hem loopt een kennelijk gehaaste jonge vrouw. Zij wil passeren maar hij geeft geen krimp. Opeens stopt hij. Zijn achtervolgster reageert niet op tijd en haar kar belandt met enige kracht in zijn kuit. Hij kijkt vragend om en bevoelt zijn getroffen been.

‘Mevrouw’, zegt hij, ’mag ik u wat vragen?’
‘Natuurlijk’, zegt ze.
‘Deed u dat expres?’
‘U bedoelt die botsing?’
‘Ja, die botsing. Deed u dat expres?’
‘Nee, natuurlijk niet, ik deed dat niet expres, maar u stopte wel erg plots.’
‘Ik ben geopereerd aan mijn achillespees en loop nog wat moeilijk, maar dat kon u niet weten, natuurlijk.’
‘Het spijt mij. Nee, dat kon ik niet weten. Gaat het weer een beetje?’
‘Ja, hoor. Ik ben een paar weken in een tehuis geweest voor revalidatie en vandaag weer voor net eerst op pad. En hup u knalt in mijn pees. Mooi, ik hoor er weer helemaal bij.’

Hij kijkt haar berustend aan, draait zich om en duwt zijn kar richting potterie.

Ik moet ook die kant op maar besluit dat dat niet de juiste weg is. Ik verleg de koers naar de violen. Ik pak een tray van de gele en een tray van de blauwe, en een bakje blauwe druifjes en nog wat mini-tulpjes, reken af bij de kassa en loop naar buiten, de parkeerplaats op.

Thuis gekomen pak ik mijn tuingereedschap en begin potten en border voor te bereiden op de nieuwe aanwas. Al gauw vliegen bollen in allerlei maten en soorten door de lucht. Ik was vergeten dat ik hier vorig jaar ook al eens een lentestuip had gehad. Ik had daar toen een foto van gemaakt zodat ik in het volgende jaar kon zien hoe het was geweest. Maar ja, dan moet je wel eerst die foto bekijken. Vergeten. Ik stop de bollen die niet geplet zijn door de schep weer terug in de grond, samen met de nieuwe en reeds ontloken aanschaf. Mijn voorjaarsbeurt zit er weer op.

Nog-één-zo’n-truc

2009-03-08T13:12:00.007+01:00

Ik ben met camper op weg in de Spaanse Pyreneeën. Het is eind mei en nog betrekkelijk fris. De omgeving is imposant. De weg gaat stijl bergopwaarts, langs passen en vergezichten. Het is gaan regenen. De bergkammen tekenen zich achter elkaar af in verschillende tinten grijs. Eerst zwart-groen-grijs, dan grijs-grijs, grijs-wit en wit-grijs.

Bovenop de berg staat aan de kant van de weg een schaapherder de diepte in te kijken. Waarschijnlijk bevindt zijn kudde zich daar ergens, maar er valt vanuit mijn positie geen schaap te bekennen. Hij heeft een breed-gerande hoed op en de ruimvallende cape druipt van de regen. In zijn hand heeft hij een grote parapluie. Doodstil staat hij en zijn donkere silhouet tekent zich scherp af tegen de in grijstinten uitgevoerde achtergrond. Als ik later vanuit het dal naar boven kijk, staat hij nog steeds bewegingloos en nietig in die enorme natuur.

Door het dal jaagt een beek met wild vertoon. Het water jaagt onstuimig en schuimig langs en voert bij tijd en wijlen gillende en zwaaiende watersporters mee. Hele grote rubberboten met 7 à 10 man erin, zwemvesten aan en helmen op. Meestal zwaargebouwde veertigers die zich, voordat de leeftijd zijn tol gaat eisen, nog eenmaal willen bewijzen en ten overstaan van vrouw en kroost op de kant, laten zien dat ze nog niet verslagen zijn. Het ziet er niet uit. Zolang het water de boot onbelemmerd meesleurt en een enkele slag met de peddel volstaat om op koers te blijven is er niets aan de hand. Maar een rots onder water of een laaghangende boomtak kan de boot een dermate zwieper verkopen dat het hele zaakje met twee of drie passagiers minder tegen de oever opknalt. Iedereen geeft nu iedereen aanwijzingen. Vanuit de boot, vanuit het water en vanaf de kant wordt om het hardst geschreeuwd hoe weer vlot te komen. Andere boten razen voorbij maar zijn niet in staat om tempo te minderen, laat staan de gestrande lotgenoten te hulp te schieten. Met veel ongecoördineerd gesjouw en getrek vanuit ondiep water lukt het uiteindelijk het rubber ding weer in het gareel te krijgen. Met veel bravoure, we zijn niet klein te krijgen en geef me er nog één, verdwijnt de boot uit zicht.

Het berglandschap wordt alras grilliger. Hoge steile en dichtbegroeide bergen worden afgewisseld door stuw- en natuurlijke meren. Watervallen donderen aan alle kanten naar beneden. In Zwitserland zou de plaats Lauterbrunnen heten en kabelbanen en hotels herbergen. Hier niets van dat al. Geen huis, geen lift, geen hotel. Uit de rots stroomt kristalhelder bergwater, waarvan het goed drinken is. En hoger en hoger gaat het. De bomen verdwijnen en gras en zwerfkeien nemen hun plaats in.

En plots is daar sneeuw. Niet dat de weg onbegaanbaar wordt, sneeuwkettingen nodig worden en de verwarming op zijn hoogste stand moet, maar toch sneeuw. Her en der verspreid liggen plekken vuil-wit sneeuw. Ik ben daar volkomen door verrast. Ik verwachtte het niet, hier niet, niet in mei. En ook de veulens die hier, gechaperonneerd door pa en ma, los rondlopen, zullen verrast opgekeken hebben, toen ze dan eindelijk het beloofde land ingeworpen werden.

Ik spreek met de schonkige, vuile maar dreigende vaders, die als teken van hun waardigheid een grote bel om hebben, en we komen overeen dat we elkaar niets zullen doen. Als ik het jongen spul sta te fotograferen, komt één van de hengsten naar me toe met een blik in zijn ogen van

nou-nog-één-zo’n-truc-en-ik-geef-je-een-lel. Ik herinner hem aan onze overeenkomst en als antwoord draait hij zijn kont naar mij toe, klaar voor een goede uithaal. Ik maak de fotosafari maar af vanuit de auto.

Het is weer gaan motregenen. De weg daalt en al gauw rijden we door passen en bergkloven, die ik onder normale omstandigheden schitterend zou hebben gevonden, maar nu heb ik honger en ben het zat. Achter en voor me rijden vermoeide kantoorklerken, die naar moeder de vrouw willen en mij meesleuren in hun haastige tempo. We scheuren langs afgronden en door bergtunneltjes over wegen die door de regen steeds gladder worden. Tweemaal stop ik om de jakkeraars langs te laten, maar beide keren zit ik weer even snel in een nieuwe golf. Eén ding bewijst deze stoet aan gehaaste automobilisten, we naderen een stad van enige omvang. Na twee uur zijn we er. Ik mis herhaaldelijk de afslag waarmee de camping bereikt kan worden, maar na veel vragen sta ik dan om 20.30 uur op mijn plaats. We vinden het wel mooi geweest voor vandaag.

Beroepstrots

2009-02-28T16:06:00.008+01:00

Ik was eerstejaars Diergeneeskunde en spoorstudent. D.w.z. dat ik me dagelijks vanuit het ouderlijk huis op een Solexje naar het Amstelstation in Amsterdam begaf, daar de trein nam, mijn fiets, die soms niet gejat bleek te zijn, pakte op Utrecht Centraal en, laverend over de stoep om agenten te ontwijken, naar de faculteit aan de Biltstraat racete.

’s Avonds deed deze reis zich opnieuw voor, maar dan in omgekeerde volgorde, dat begrijpt u. In de trein gingen we driftig aan de studie om wat indruk te maken op onze medepassagiers. O, o, wat waren wij serieuze studenten. Maar vaak lukte dat niet omdat er geen zitplaats te krijgen was en we ingeklemd in de mensenmassa afhankelijk waren van de wil van degene die op de bok zat. Kneep die plotsklaps in de remmem dan deed de wet van behoud van energie zich gelden en werden we allen naar voren geworpen totdat we tegen of soms in de wc tot stilstand kwamen.

Nu was het zo dat wij een rijke oom hadden. Er waren geen familiale banden maar het was een zeer goede kennis die wij met het predikaat oom hadden opgesierd. Hij was hoogleraar economie aan de Erasmus en meer in het bijzonder, president-directeur annex tussenpaus van een enorm familie-concern met het hoofdkantoor aan de Catherijnesingel in Utrecht. Deze functie ging gepaard met enige riante secundaire arbeidsvoorwaarden waaronder een automobiel; een zilvergrijze Mercedes met chauffeur in grijs uniform en bijbehorende pet. De chauffeur hoorde bij de auto en sliep boven de garage bij het huis in Bilthoven. Joop heette de chauffeur. Mijn oom en Joop tutoyeerden elkaar in de auto en Joop meneerde mijn oom erbuiten.

Eens in de zoveel tijd moest mijn oom voor zaken in Amsterdam zijn en hij bezocht dan mijn ouderlijk huis. Joop moest buiten blijven en ging driftig met een doekje aan de gang om de toch al glimmende limousine een nog fraaier uiterlijk te geven. Soms moest de auto terug naar Utrecht om daar weer andere belangrijke dingen te doen en ik kon van de gelegenheid gebruik maken door mee te rijden. Achterin, alleen, in een zilvergrijze voiture met chauffeur, richting Utrecht. Dat heet met recht geen autorijden, dat was zoeven en verheven overtroeven. De koning te rijk.

Totdat we in Utrecht kwamen. Joop had de opdracht gekregen mij af te zetten bij het Veterinair Anatomisch Instituut aan de Bekkerstraat, alwaar ik die middag een practicum zou volgen. De benodigde microscoop, in zijn eigen microscopenkistje, stond onder de achterklep. Ik voelde me een beetje onzeker worden toen Joop de auto doelbewust de straat instuurde. Ik zag mezelf niet uit een gechauffeurde auto stappen terwijl om mij heen al mijn studiegenoten slingerend op fietsen, met microscopenkistje tussen de benen op de stang, zich een weg zochten naar de stalling. Op die leeftijd wil je graag één zijn met je cluppie en niet te veel opvallen. Ik vroeg Joop mij af te hier af te zetten, dan zou ik de rest wel lopen.

Nee, zei Joop, hij had de opdracht mij af te leveren bij dat gebouw en zo zou het gebeuren. Hij reed het terrein op en stopte voor de ingang van het gebouw. Studenten bleven joelend staan en keken wie eruit dit voertuig te voorschijn zou komen. Ik probeerde snel uit de auto te komen, de achterklep te openen, kistje meepikken en het gebouw in. Maar ik had buiten Joop gerekend. Joop had beroepstrots. Hij deed zijn plicht vanaf het begin tot aan het bittere einde. Hij deed dus zijn pet op en zijn handschoenen aan, greep naar mijn kistje en droeg dat vorstelijk naar binnen. Ik volgde, maar van een triomfale intocht was geen sprake.

Ik maakte nog één groots gebaar. Ik, arme spoorstudent, wilde Joop als dank voor de rit een gulden geven. Toen ik de blik in Joops ogen zag wist ik dat ik dat niet moest doen. Ik zei: ‘Dag Joop’. Hij tikte tegen zijn pet. ‘Meneer Santer. Het was me een genoegen’. Hij liep waardig het portiek uit, schoof in de auto en gleed het Hoefsmederijpad op. Weg uit zicht.

Loon en Moose in het Algonquin

2009-02-20T14:01:00.007+01:00

Ik was in Canada. Meer precies in het Algonquin park. Ik was de parkwachters gepasseerd en zijn hadden mijn gegevens, naam, paspoort, automerk, kenteken en tijd van binnenkomst genoteerd. Ik ging de wildernis tegemoet. Als ik niet rond 8 uur vanavond aan willekeurig welke poort was uitegcheckt, dan ging men op onderzoek. Beren, dat was het probleem. Zwarte beren. Die geleerd hebben dat waar de mens is, wat te halen is.

Er liepen daar zo’n 2000 zwarte beren rond; per vierkante kilometer gemiddeld 1 beer. Ik vind dit altijd wat moeilijke statistieken. Je zal maar rondlopen in geen gemiddelde vierkante kilometer maar in één waar een statistisch verantwoorde uitschieter plaatsvindt. 100 of 200 per km2. Wat doe je dan? Ze erop wijzen dat ze hier gemiddeld niet met z´n zoveel mogen rondlopen?

Het Algonquin park heeft er wat opgevonden. Stel dat je oog-in-oog staat met een zwarte wilde beer of een wilde zwarte beer, om het even, dan moet je eerst even vaststellen met wat voor beer je te doen hebt. Dat kan zijn een vluchtende beer, een ingeburgerde beer (campsite bear), een beer die in de verdediging gaat of een beer die op prooi, jou dus, uit is. Dus eerst rustig bedenken: Is deze beer nou op de vlucht?, ‘tak’ je heb de eerste klap binnen, of is hij bekend met de situatie, ‘tak-tak’ net onder je kin, of is hij zich alleen maar aan het verdedigen, ‘plof’ midden in je middenrif of wil hij je opeten, ‘slurp’ weg.

Ben je na deze analyse nog onder de levenden, dan zijn dit de voorgestelde reacties:
Een vluchtende beer…• Geniet van uitzicht op een vluchtende wilde beer.
Een ingeburgerde beer...• Blijf kalm. Als de beer je in de gaten krijgt, praat tegen hem met een lage stem, wapper met je armen, loop achteruit en neem de benen.
Een beer in de verdediging…• Stop en kijk de beer aan. Als je met meerderen bent, blijf bij elkaar en maak een groep. Zorg dat de beer een vluchtroute heeft. • Loop langzaam achteruit en blijf de beer aankijken in de hoop dat hij of zij de benen neemt. • Gebruik een fluitje of toeter als je er een hebt. • Niet omdraaien en wegrennen.• Klim niet in een boom. Beren zijn betere klimmers dan jij.
Een roofbeer…• Verlaat het toneel als je kan, maar keer je niet om en ga niet hollen.• Als je niet weg kunt, confronteer de beer. Doe alles wat in je vermogen ligt om te voorkomen dat hij je aanvalt. Fluitje gebruiken, toeteren, gooi stenen, gil.• Als een roofbeer op je afkomt, houd je dan niet dood. Terugvechten is het beste wat je kunt doen.

Ik begin te lopen en oefen intussen mijn lage stem, wapper met mijn armen en kijk hem aan. ‘Goedemiddag wilde zwarte beer. Ook aan de wandel?’ Ik geef een paar dreunen in de lucht en vel een virtuele beer. Ik bedenk ik in het echt zou doen. Wegrennen? Je gaat toch niet op een fluitje blazen als er een wilde beer op je afstormt. Prrrrriiiiieeeettttt. ‘Hé dikke, je staat buiten spel!’ Ik wacht vol spanning op de dingen die komen gaan.

Het pad is smal en glibberig. Het is een pad dat is uitgesleten door dieren en mensen. Niet aangelegd. Het loopt door een imposante natuur. Tientallen meters hoge bomen geven hier de toon aan.

Het is hier de natuur die regeert. Overweldigend, maar niet verpletterend. Je blijft jezelf en realiseert je dat je een onderdeel bent van deze eeuwig durende schoonheid. Een klein onderdeel, maar wel een onderdeel. Ik ben ronduit gelukkig in het Algonquin park. Ik denk: ‘Als ik hier een been breek, ben ik wel even bezig. Voordat ze je gelokaliseerd hebben. Voordat ze überhaupt doorhebben dat je het park niet bent uitgekomen. Het interesseert me niet. Ronduit gelukkig in het Algonquin park.

Overal bomen, mos, varens, 7000 verschillende insecten en vogels, zo’n 272 verschillende soorten. De common loon of ijsduiker is er één van (zie ook kolom rechts). Een spectaculaire vogel vanwege zijn bloedscherpe duiken op zoek naar prooi of om te ontsnappen aan een roofvogel.

Ze opereren veelal alleen. Gisteren werd ik vroeg in de ochtend wakker door het klagerige roep van zo’n loon een eindje verderop op het meer. Ik verbeeldde me dat hij om aandacht aan het roepen was. Ik pakte mijn fluitje……….

Tussen de bomen door zag ik iets lager gelegen een meertje. Ik glibberde over de gladde stenen naar beneden en kwam met een plof terecht. Aan de overkant schrok iets op. Het was Moose, een eland dus. Hij stond daar rustig het meer leeg te slurpen nadat hij een korte ongeïnteresseerde blik op mij had geworpen. Ik had er nog nooit eentje in levende lijve gezien. Later zag ik er nog velen, als ze met een rustig gangetje een provinciale weg overstaken, maar dit was mijn eerste. Ik riep: ‘Moose’. ’Moooossse’. ‘Mooo-oooh—ssssse’. Hij keek niet op of om. Veelsteveel dorst.

Het begon donker te worden. Ik klauterde weer naar boven. Bij mijn camper gekomen bleek er een vuilniszak opengescheurd. Wilde zwarte beer of een zwarte wilde beer? Ik was ze bijna vergeten.

Bekeken worden

2009-02-15T14:37:00.007+01:00

Op weg naar Lombok dus. Maar eerst even de Jeep voltanken want die moest terug naar het verhuurstation. Een benzinepomp was gauw gevonden. Stapels in fleurige kleding geklede meisjes en jongens werkten hier in de bediening. Ik hoefde er de Jeep niet voor uit. Hij had honger, de Jeep. Ik had nog niet eerder getankt. Op de meter kwam een bedrag te staan van 60 euro in Rupiah equivalenten. Dat leek mij een goed bedrag. Mooi rond en zo. Ik pelde wat meer biljetten af en gaf ze aan het meisje. Ik maakte een grootmoedig gebaar van ‘laat de rest maar zitten’. Zij keek verbaasd, bedankte vriendelijk en stopte de rupiah snel weg in haar enorm dikke, zwarte portefeuille. Ik snapte niet waarom ze zo verbaasd keek.

Ik reed het terrein af en zette koers naar het vliegveld. Zestig euro betaalde ik ook in Nederland voor een tank. Maar ik was niet in Nederland. Opeens schoot me te binnen dat benzine in Indonesië heel goedkoop was. Ik haalde het bonnetje te voorschijn. Ik had me een komma vergist. Het moest 6 euro zijn. En bij de benzineplaats vierde ze een feessie. ‘En hij gaf nog fooi ook!’

Ik parkeerde mijn voertuig, leverde de sleutel in bij het kantoor in de vertrekhal en ging op zoek naar een taxichauffeur. Ik moest naar de haven, waar de veerboot vertrok voor een tocht naar Ketapang, Lombok. Ik wist toen nog niet dat de kans dat de overtocht met een Indonesische veerboot zou slagen kleiner was dan dat ik voet op de maan zou zetten, dus ik monsterde vol vertrouwen aan.

Het was een roestige boot die, gezien het aantal overschilderingen, reeds vaak van naam veranderd was. Het was ook het populairste vervoermiddel ter plaatse. Hij zat vol met locals, die eerst alle banken bezetten, vaak met zijn tweeën op een plaats van één, wat met hun smalle kontjes makkelijk lukte, en toen alles vol was de vloer opzochten en daar met hun pakkies en kippies en weet-ik-veel dicht tegen elkaar kropen. Ze gingen er eens makkelijk zitten voor de tocht over de Straat Lombok.

De straat Lombok of Selat Lombok schijnt me een pittig stukkie water te zijn. Hij is mooi helder, met talloze vissen en haaien. Maar bij tijd en wijlen behoorlijk ruig hoorde ik om mij heen. Er was een sterke stroming vertelde een paar amateurduikers. Aan de reling hingen plastic tonnen met daarin, volgens opschrift, reddingsboten. De productiedatum was van twee decennia eerder. Een latere datum kon ik niet vinden. Mijn vertrouwen in de goede afloop slonk aanmerkelijk.

Ik ging op mijn koffer zitten, met mijn rug tegen de kajuit. Zo kon ik de situatie goed overzien. Tegenover mij zat een hele rij Indonesische mannetjes op de grond met hun rug tegen de reling. Blote poten in een ingewikkelde lotushouding, pijpje en doek om het hoofd. Ik keek naar het mooie rustige water en zij keken naar mij. Constant. Tien ogen volgden elke beweging die ik maakte. Ik pakte mijn camera, fotografeerde ze uitgebreid, maar ze verblikten of verbloosden niet en bleven mij aankijken. Niet agressief, niet dwingend, niet onvriendelijk, gewoon kijken. Ik werd daar wat ongemakkelijk van.

Ik stond op met een gezicht van ‘Ik ben zo terug, even een ommetje maken. Okay? Letten jullie even op mijn koffer?’ Ze keken me nog lang na. Ik liep naar de boeg van het vaartuig. Daar was nog plaats aan de reling. Ik leunde voorover en keek naar het water. En in dat mooie, heldere water zwommen een tiental dolfijnen. Ze zwommen voor het schip uit, kwamen soms half uit het water, zwierden van links naar rechts, onder en over elkaar. Het was een vrolijk, optimistisch gezicht. Welkom in Lombok zeiden ze. En ik riep ze een groet terug.

Ik zocht mijn koffer weer op. En mijn bewonderaars. Ze zaten er nog precies zo bij als ik ze verlaten had. Ze richtten als bij afspraak de blik weer op mij. Ik gaf het op. Ik pakte mijn koffer en liep naar de uitgang. We waren er bijna.

De agent en de monnik

2009-02-07T15:25:00.012+01:00

Het was donker in de cattle-class zoals het personeel de economy-class in een vliegtuig ook wel noemt. De lichtjes waren uitgedaan. Dan konden de passagiers slapen en, wat nog belangrijker is, dan konden ze niet rondlopen, of lastige dingen vragen. Licht uit en mondjes toe. Iedereen sliep of deed alsof. Alsof je kan slapen in een vliegtuig; met de leuning van je voorbuurman op je knieën en de elleboog van je rechter buurvrouw in je zij.

We hingen al zo’n zestien uur in de lucht, de tussenstop in Singapore meegerekend. Da’s lang, da’s verrekte lang. Zo lang dat het me begon te vervelen. En mij niet alleen. Enkele rijen achter me begon een vrouw plotseling hard en indringend te gillen. ‘Ik wil eruiuiuiuiuit’. Ik gaf haar gelijk, ik wou er ook wel uit. Maar niet hier. Ik heb wat hoogtevrees. Met hysterische uithalen huilde ze door. Panische angst. Ik keek om me heen maar iedereen sliep rustig door. ‘Ieieieieieieieieieiei.’ Daar kwam een stewardess aangelopen. Ze keek met een niets-aan-de-hand gezicht. Slaapt u vooral rustig door. Zo dadelijk zitten we met een hele kist vol gillende mensen. Geeft turbulentie. Kunnen we niet hebben. De gezagvoerder kwam door het gangpad samen met een gedistingeerde grijsaard, type psych. Ik draaide me om om het een en ander eens goed waar te nemen, maar zag niet veel. En opeens was het weer stil en keerde de rust terug.

Toen ik later naar het toilet liep, meer voor het loopje dan voor alle heerlijkheden die me daar te wachten stonden, zag ik de vrouw liggen. Ze lag languit in het gangpad. Ze hadden haar kennelijk platgespoten.
Een uurtje later landden we in Denpasar, Bali. Ik ging mijn witte Jeep halen en reed naar mijn hotel. Het weer was fantastisch, de temperatuur goed, de gamelan klonk en de geur van wierook was overal. Het verkeer was Aziatisch hectisch. Ik had het dak eraf gehaald zodat ik meer contact had met wat er om me heen gebeurde. Overal waren scooters, jeeps, (huis)tempeltjes, grotere tempelcomplexen en sawa’s. En ik genoot.

De volgende dag begon ik mijn rit over Bali. Ik had nog geen kilometer gereden of ik liep in een politiefuik. Een agent in vol ornaat sprong voor mijn auto en beduidde mij aan de kant te gaan. Hij liep naar mij toe en vroeg naar mijn rijbewijs. Door zijn spiegelende zonnebril keek hij mij streng aan. Ik pakte mijn rijdiploma en wist dat dit fout ging. Je moest voor Indonesië nl. een internationaal rijbewijs hebben. En dat had ik niet. Ik vond dat zo’n operettepapier, dat je voor een paar euro kon halen bij de ANWB. Had ik dus niet gedaan en nu stond een Balinese agent mij daarop te controleren. ‘Niet goed’, zei hij in het Nederlands en wees naar mijn roze papiertje. Ik zette mijn onschuldigste gezicht op en vroeg: “Wat is er verkeerd aan, agent?’ ‘U moet een internationaal rijbewijs hebben’. Hij liep om de auto heen, uit het zicht van zijn collega’s en zei zacht: ‘U heeft een probleem. Hoe denkt u dat op te lossen?’ Ik zag al handboeien,

kerkers, brood, water en Balinese kakkerlakken opdoemen. Ik pakte mijn portemonnaie en liet hem een rupiah-biljet zien dat ongeveer de waarde had van 25 euro. Hij knikte goedkeurend en zei: ‘En hetzelfde voor mijn collega’.

Ik reed heel langzaam door. Welkom in de wereld van de corrupte ambtenaar. Ik had dit nog nooit meegemaakt. Ik vond dit zo ongelofelijk, dat de wetshandhaver mij hier even een deel van mijn vakantie budget stond af te troggelen, niet zoals in Nederland voor de staatskas, maar voor zijn eigen gewin. Ik was echt razend en overwoog naar het politiebureau te gaan om een aanklacht in te dienen. Ik zou ze wel eens eventjes vertellen hoe dat in Nederland aangepakt zou worden. Maar …………. ik was maar vier dagen op Bali. En ik kon niets bewijzen. Hij had toch niets gevraagd. Ik zat fout met dat rijbewijs en had hem het geld zelf aangeboden. Ik trapte het gas in en probeerde het te vergeten.

Ik reed via het kunstenaarsdorp Ubud naar het Noorden, langs rijstvelden en vulkanen en een watertuin met naakte kindertjes die daar zwommen en een boom ter nagedachtenis aan het bezoek van Juliana voordat ze koningin werd, langs grotten met duizenden vleermuizen, en ik groette de Balinezen en zij groetten terug. Ik kwam bij een tempel in Noord Bali, in de buurt van Tejakula. De resten van de oude tempel lagen aan het water, de Javazee. Ik glibberde naar beneden, bezocht de overblijfselen en keerde geheel onaangedaan terug naar de Jeep die ik op de verder lege parkeerplaats had achtergelaten.

Er stond een figuur over mijn Jeep gebogen. Ik herkende het niet van deze afstand. Ik versnelde de pas en zag het toen. Het was een monnik. Een hindoe-monnik. Hij had wat water op de motorkap gesprenkeld en gooide er toen wat rijst over. Door het verdampende water bleef de rijst goed liggen. Hij zegende de Jeep. Ik liep op hem toe en bedankte hem. Hij doopte zijn duim in het water en raakte toen mijn voorhoofd aan. Toen deed hij daar ook wat rijst op. Het ontroerde mij. Ik gaf hem wat geld en bedankte hem nogmaals. Ik voelde me uitverkoren. En mijn Jeep ook.

Ik reed verder op weg naar het doel van die dag. Ik concentreerde me weer op de omgeving. Het jeukte op mijn voorhoofd. Zonder na te denken veegde ik over mijn hoofd. De rijst viel op de grond. Ik vloekte.

En verder ging het. Langs kampongs en markten. Maar het was stil vandaag. Iedereen was binnen, want het was vandaag de dag van de stilte; Balinees Nieuwjaar. Er mocht geen vuur gestookt worden, niet gereisd en niet gewerkt. Het idee daarachter is als volgt. Als niemand zich nu buiten laat zien denken de kwade geesten dat iedereen vertrokken is en dan zoeken zij hun heil elders. De volgende dag wordt er dan uitbundig gefeest want de geesten zijn weg.

Maar de volgende dag was ik ook weg. Naar Lombok. Toen ik vanuit mijn hotel vertrok zag ik hem een tiental meters verder alweer staan. Met zijn glimmende pilotenbril op. Hij gebaarde me naar de kant. Ik trok de beurs en legde alvast wat rupiah klaar.

Rijd u vooral door

2009-01-29T20:47:00.004+01:00

Miami International airport. Mijn vlucht uit New Orleans was geland. Of eigenlijk kwam ik uit Chicago, omdat er geen rechtstreekse vlucht uit New Orleans naar Miami was. De rechtstreekse vlucht is een kleine 1000 km, een ruim uurtje vliegen, nu was de vlucht 3000 km en duurde inclusief overstap 5 uren. Stel dat zo’n honderd passagiers met mij deze omweg moesten maken, dan werd hier zo’n 8000 liter kerosine vermorst (voor de exacte berekening kun je contact opnemen met de auteur). Met deze berekening nog in mijn hoofd spoedde ik mij naar de Alamo-desk. Ik heb een auto gehuurd en verwachtte een lekkere fikse pooier-bak. Vol verwachting klopte mijn hart.

Het was druk bij Alamo. Er stond een hele lange slingerende rij mensen, die allemaal snel weg wilden. Ongeduldig hielden zij hun papieren in de hand. Langs de kant stonden en zaten hun reisgenoten die op de spullen pasten. Amerikaanse jongelui pikte je zo uit dit internationale gezelschap. Die stonden niet, maar lagen op de grond. Koptelefoon op en kauwgum kauwend. Kennelijk waren ze nu al moe van de gedachte aan die snelle dynamische toekomst die er voor hen lag.

Vlak voordat ik aan de beurt was kwam er dame in Alamo-uniform naar me toe, die me een papiertje in de handen drukte en me toefluisterde dat ik eerst deze instructies moest doornemen voordat ik überhaupt in aanmerking kon komen voor één van hun volprezen automobielen. Ik verwachtte enige ronkende taal over aansprakelijkheid, krasjes en terugbreng-informatie. Maar wat ik las was heel andere koek. In verband met de criminaliteit in Miami werd ons, in een soort tien geboden, verzocht:

- Indien de auto op een parkeerplaats werd achtergelaten deze niet af te sluiten i.v.m. mogelijke inbraakschade;
- Indien de auto van achteren werd aangereden, niet uit te stappen maar door te rijden naar het eerstvolgende politiebureau of goed verlichte parkeerplaats;
- Indien car-jackers de auto opeisten, deze zonder dralen mee te geven en geen verzet te bieden;
- Ramen en sloten onder alle omstandigheden gesloten te houden;
- Enzovoort, and so on.

‘Have a time-out in Miami’, stond ronkend op de borden aan de muur. Met je staart tussen je benen door Miami rijden, omdat je bij een aanrijding niet uit je auto mag stappen en je hart luchten met een welgemeend: ‘He druipsnor. Wat doe je nou, bezopen kat? Kan je je rem niet vinden? Als je niet kan autorijden waarom ga je dan niet eerst een paar lessen nemen, voordat je je hondenhok in mijn auto parkeert? Scientology-fan?’ Dat lucht op. Maar nee, hier moest je eerst een politiebureau of een goed verlichte parkeerplaats zien te vinden voordat je de schade kon opnemen. En je ervan verzekeren dat nergens een wapen op je gericht werd. Have a time-out in Miami.

Ik kreeg uiteindelijk mijn bak. Hij was groot. Volautomatisch, deinend en zoevend. Ik voer richting Miami-beach, want daar heb ik een hotel geboekt. Eigenaardig Nederlands. Een hotel boeken. Je boekt geen hotel, je boekt een hotelkamer. Anders wordt het wat begrotelijk. Mij werd een kamer toebedeeld met uitzicht op een blinde muur. Ik hobbelde dus weer naar beneden en vroeg om de gereserveerde kamer met ocean-view. Geen punt voor de dame achter de receptie. Zij wisselde de kaartjes om en toen had ik een kamer met uitzicht op de Atlantische Oceaan. Tenminste, als ik op een stoel ging staan en me heel lang maakte. Het raam was nogal hoog. In de lobby lagen ze slap van het lachen.

De volgende ochtend wilde ik de Everglades gaan bezoeken. Het grote natuurpark bestaande uit moerassen en meren en vol met alligators, een soort krokodil maar dan anders. Maar mijn deinend monster had a flat, een lekke band dus. Ik belde Alamo, want ik kon geen reserveband vinden. Waar ik stond vroegen ze. Ik gaf de plek door en ging in de hotelhal wachten op de nieuwe, althans volle autoband.

Enige tijd later kwam een monteur in Alamo-outfit de hal in lopen. Hij keek rond, herkende een Europeaan, liep op mij toe en vroeg: ‘Mr. Fris, flat?’. Ik zei: ‘Yes, this morning I came……’. Hij drukte me een sleutel in de hand, en vroeg om mijn autosleutel. ‘Sorry?’, zei ik niet-begrijpend. Hij legde uit dat hij een andere auto voor mij voor de deur had staan, en dat de mijne opgetakeld op zijn vrachtwagentje meegenomen werd. ‘O’, zei ik. In plaats van een band kreeg ik een hele nieuwe auto. Deinde ook lekker. Volautomatisch naar de Everglades. Op weg naar Gator-country.

Te gast bij Salvador

2009-01-24T17:16:00.011+01:00

We vertrekken zoals gewoonlijk rond tien uur en zijn een halfuurtje later in Le Boulou, in de Franse Pyreneeën. En om precies te zijn in een supermarché. Ik zal me die overweldigende hoeveelheid eten, huishoudelijke en andere consumptiegoederen later nog goed herinneren, als ik in een Spaans dorpswinkeltje op handen en voeten, blaffend hondenvoer probeer te kopen. Maar goed, het is vrijdag en ik sla uitbundig in om alle eventualiteiten van het komend weekend het hoofd te kunnen bieden.

Nu op weg naar het Teatro y Museo de Dali in het Spaanse Figueres. Het museum Salvador Dali is door en voor hemzelf in het voormalige Teatro Principal opgericht en ligt in het centrum van het verder saaie Figueres. Hij ligt er ook begraven. Het is een verbijsterend museum. Het begint al op het pleintje voor de hoofdingang. Een op het eerste Parijs plaatsje met terrasjes, parasolletjes en slanterende zomergasten. Beelden versieren de omgeving.

Een zittende Mozes-figuur staart van een pilaar somber naar beneden. Daar is ook alle reden toe, want de pilaar bestaat uit een stapel van acht vrachtautobanden. Een ander masculien heerschap kijkt heel wat vrolijker vanaf zijn toren van 20 televisietoestellen. En de meester kijkt liefdevol vanuit zijn muurornament naar Gala, zijn geliefde, iets verder op dezelfde muur.

Het is maar een eerste indruk, maar hij komt hard aan. Dezelfde consequent volgehouden gekte komt in het museum terug.
Een zeer overjarige Cadillac met linnen kap staat geparkeerd op de overdekte binnenplaats. In de auto vallen drie passagiers te ontdekken, die kennelijk een ritje aan het maken zijn. Plotseling gaat in de auto het licht aan en stroomt er een fris buitje vanaf het linnen dak de auto in. Nadere beschouwing leert dat het gezelschap reeds tot aan het middel in het water zit en de klimop vrolijk over hen heen groeit.

Het museum bestaat uit een binnenplaats waar omheen, als een hoefijzer, het gebouw is gebouwd. Dit feitelijke tentoonstellingsgebouw bestaat uit drie boven elkaar gelegen galerijen. Aan de open kant van het ijzer staat een vierkante hal waarvan de glazen koepel op hetzelfde niveau ligt als de hoogste galerij.

Al bij de ingang is het duwen. Dribbelende Japanse lopendeband-werkers, bleekkuitige Hollandse aannemers en mooie Spaanse kunststudenten tellen geld neer voor een ‘entrada’. En voort gaat het, wel eerst het fototoestel inleveren, langs de smachtende rode lippen van wijlen de seksbom Mae West (zie citaat rechterkolom) waar je op kan zitten, een naakte mica etalagepop achter het glas, koning Carlos, meer dan levensgroot gefotografeerd en 1,5 keer afgebeeld. En Gala geportretteerd in een opgeblazen en gerasterde weergave van Lincoln’s beroemde portret.
Een enkele Dali, laat staan in reproductie, riekt naar kitsch. Maar de consequente toepassing van surrealisme als kunstuiting in alles, de architectuur, meubilair, decoratie en kunstvoorwerpen, werkt zo overtuigend, dat stille bewondering overblijft. Geen hoekje in het gebouw, geen balk in de constructie, geen poot aan een bed is ontsnapt aan Dali’s behoefte er iets bijzonders, iets buitenissigs van te maken. Een ongetwijfeld antieke bronzen buste van een adellijk ogend heer, vindt zichzelf in miniatuur geschilderd terug op zijn voorhoofd. Ook elders op zijn gezicht zijn met olieverf kleine toevoegingen gedaan en een vrolijke hoed maakt het geheel compleet. Hij blikt onverstoorbaar naar de onderkant van de voeten van een Heilandfiguur die in een plafondschildering heilzame dingen staat te doen.

Vanuit dit museum naar de buitenwereld is een profane stap. De overgang wordt echter enigszins goedgemaakt door de aanblik van Dali’s huis, dat tegen de zijkant van het museum is aangebouwd. Het is bordeauxrood geschilderd en gipsen, gele pompoenen zijn met tientallen tegen de gevel gemetseld. Op de dakrand staat een tiental, metershoge eieren geflankeerd door zilverkleurige nimfen met de beide armen ten hemel gestrekt.

Mijn hond ligt, geheel in het ongewisse van zoveel opwindends in zijn directe omgeving, rustig te slapen in de camper.

De kernploeg en ik

2009-01-15T21:43:00.005+01:00

Nederland was schaatsgek de afgelopen weken. Iedereen die ooit op de gladde ijzers had gestaan, gespte ze onder en gleed, voor het eerst sinds 12 jaar, weer over natuurijs. En zij die nog nooit die ervaring hadden, werden ook aangestoken door het schaatsvirus. Net geboren of geïmporteerd, alles moest en zou schaatsen. En dan stuurt de Lieve Heer wat wonderlijke creaties het ijs op. Uitgevoerd in een paars, fluwelen fantasiepak afgerond met een roze, gebreide puntmuts of een Tiroler drollenvanger, grijsgroen leren jas en een deukhoedje met parmantig veertje. Gillend van het lachen gooien we nog een paar asielzoekers het ijs op, die ter plekke dood blijven, maar beweren dat ze graag één willen zijn met de Nederlander en alles ontzettend leuk vinden. Maar wel een beetje koud. Hartstikke koud eigenlijk. Wie bedenkt zoiets, zie je ze denken.

We zijn een wonderlijk volk. Op het ijs zijn we één passie. Nou ja, we? Ik niet dus. Ik schaats niet zo best en profileer me als een fotograferende observator. Ik heb wel leren schaatsen maar nooit tot in de finesses. Het was meer klunen op het ijs. Had moeite met het zwaartepunt. Neigde altijd wat teveel naar voren en moest dus hard krabbelend overeind zien te blijven. Dat lukte wel maar het kostte driemaal zoveel energie als die nonchalant zwierende medeschaatsers.

Toen de tijd daarvoor rijp was had ik van mijn ouders ter gelegenheid van mijn verjaardag die midden in de winter valt, een paar schaatsen cadeau gekregen. De verkregen schaatsen hielden het midden tussen Noren en hockeyschaatsen. De schoen en het ijzer waren van de Noren, maar de lengte van het ijzer en de hoogte van de schaats was die van een hockeyschaats. En daarop leerde ik schaatsen. Met grote moeite.
Elke zaterdag gingen we naar de Jaap Edenbaan om onze rondjes te trekken. Ik was een jaar of zestien en mijn jongste zus een paar jaar ouder. Zij leverde onze schaatsvrienden. Ze had een groot, gemêleerd en, zeker voor een zestienjarige, zeer interessant netwerk. De deelnemers waren enerzijds afkomstig van het interkerkelijk jeugdkoor, waarin zus als sopraan tijdens zondaagse diensten haar vocale bijdrage leverde en anderzijds uit leerlingen van de Rietveldacademie, waaraan zij studeerde als aanstormend modeontwerpster.

Dat was een originele combinatie. De wat steile, gelovige jongeren samen met de, laten we zeggen, wat lossere creatievelingen. De dames van Rietveld droegen tijdens het schaatsen eigen creaties, maar de grap was dat de enige Rietveld-heer in dit gezelschap ook opkwam in een eigen ontwerp. Hij schaatste op bruine kunstschaatsen en droeg een werkelijk beeldig bruin capeje, afgezet met een iets donkerder getinte band. Hij zwierde daar heerlijk mee rond en trok zich niets aan van al die in donkere schaatspakken gestoken krachtpatsers die telkens voor bijflitsten. De jongens van het koor keken wat onthutst. Ik was er al wat aan gewend, want hij kwam ook bij ons thuis. Mijn gereformeerde vader kon onbedaarlijk met hem lachen. De jongens van het koor vonden het minder. ‘De stemming stijgt en het peil daalt’, zei er één misprijzend.

Onderwijl kluunde ik door. Korte slagen makend want de ijzers stonden langere slagen niet toe. Plots werd ik ingehaald door één van die zwarte pakken. De ijzers beten zich bij het remmen sissend vast in het ijs. ‘Ha, Cees’. ‘Ha’, zei ik. Ik had geen idee wie het was. Het was iemand van de kernploeg, zoals dat toen heette. Zwart wollen pak met aan het boord en op het hoofddeksel het rood-wit-blauw van onze nationale vlag. Eén van Neerlands beste rijders dus. En die zei: ‘Ha Cees’. Ik keek nog eens goed. Het was een vrouw. En nu zag ik het, we hadden samen in een klas gezeten van de HBS aan de Nobelweg. Ik kende haar nauwelijks maar zij mij wel dus. En wij schaatsten en kletsten. En dat ging maar door. Zij met die lange grote slagen en ik, de man van het gezelschap, met korte tikken op het ijs hijgend niets laten merken. Ronde, na ronde. Vele minuten later zei ze, ‘Nou ik ga maar weer eens. Leuk je gesproken te hebben’. Ik was het daar van harte mee eens. Met twee klappen van haar schaatsen verdween ze uit zicht. Ik zeeg neer op een bankje aan de kant en probeerde mijn ademhaling weer in het gareel te krijgen.

Zingen bij Karen

2009-01-10T15:49:00.008+01:00

Ze noemde zich Karen Blixen, voluit Karen barones von Blixen Finecke. Ze was Deense en heette eigenlijk Karen Dinesen. Het von Blixen was van haar neef die tevens haar overspelige echtgenoot was. Ook toen ze gescheiden waren bleef ze de naam Blixen gebruiken. Met die naam was ze bekend in Kenia, waar ze eerst met haar man en later alleen een koffieplantage runde. Een alleenstaande vrouw die aan het begin van de vorige eeuw in Afrika een koffieplantage runde was een unicum. Minder uniek was het feit dat ze er een minnaar op na hield. In Afrika was dat usance. Haar bijzit heette Denys Finch Hatton; een jager van zeer goede komaf die safari’s organiseerde voor rijke klanten zoals de prince of Wales. Ze kenden elkaar al voordat Karen gescheiden was en hij trok na de echtscheiding bij haar in.

Het liep allemaal nogal dramatisch af. De koffieoogsten mislukten, de beurs crashte in 1929 met wereldwijd dalende koffieprijzen als gevolg en haar schulden liepen hoog op. Ze was gedwongen om de plantage te verkopen en keerde terug naar Denemarken. Net nadat de plantage was verkocht, kreeg Karen het bericht dat Denys was omgekomen bij een vliegtuigongeluk. Zijn toestel was bij Nairobi neergestort.

Over haar verblijf in Kenia schreef ze onder haar auteursnaam Isak Dinesen een boek met de titel ‘Den afrikanske Farm’. Dit boek maakte haar wereldberoemd. In Nederland kwam het uit onder de titel ‘Een lied van Afrika’. In 1985 verfilmde Sydney Pollack dit boek. Deze zwaar geromantiseerde versie kreeg de titel ‘Out of Africa’. Meryl Streep speelde Karen Blixen en Robert Redford, Denys Finch-Hatton. De film werd overladen met prijzen waaronder zeven Oscars.

Ik was de dag ervoor in Nairobi aangekomen. Het was al laat en donker op de trap waarover ik mijn koffer naar boven sleepte. Slechts af en toe floepte er een lichtje aan dat alleen de traptreden verlichtte. Op een overloop stond een mooi donker beeld van een inboorling gekleed in, wat mij leek, een krijgstenue. Het heldere oogwit schitterde uit het donkere hout. Het zal wel esse-hout zijn, schatte ik. ‘Good evening, sir’, zei het beeld met een mooie donkere bas. Ik schrok me wild. Het beeld was springlevend al stond het doodstil. Ik mompelde geschrokken wat bezweringen en spoedde me naar mijn kamer. Toen ik me de volgende dag naar het ontbijt begaf stond de man daar nog steeds en groette me vriendelijk.

Mo stond me al op te wachten met zijn taxi. Hij had me gisteren van het vliegveld gehaald en we hadden afgesproken dat we vandaag naar de Ngong-hills zouden gaan, een voorstad van Nairobi. Daar lagen de plantages van de Blixens en werd de boerderij, ingericht met de originele meubels, nog steeds in ere gehouden. Mo reed mij de hele dag rond voor het equivalent van €10,-. Toen ik hem vroeg of hij zich niet wild ergerde aan die blanken met hun buidels met geld, zei hij: ‘You are whities’, en trok daarbij een gezicht alsof we van een andere planeet kwamen. Heeft hij geen donder mee te maken. Hij sneerde op de Masaï, ‘dragen niet eens een onderbroek’, op de Somaliërs en de Kikuyu. Maar blanken? Niks mee te maken.

De boerderij lag tussen de bomen op een heuvel. Voor de boerderij strekte zich een perfect onderhouden grasveld uit dat langzaam glooiend naar beneden liep. In de boerderij kon je een paar kamers bekijken. Ze waren niet groot en stonden vol met Afrikaanse prullaria. Het zag er allemaal wat burgerlijk uit; niets voor een grande dame met een jagende minnaar die een koffieplantage runde. Niets voor barones von Blixen. Meer iets voor de schrijfster Isak Dinesen.

Ik liep naar buiten. Mo wachtte. Hij zou me naar een dierenpark in buurt brengen. Het was doodstil en lekker warm. Een prachtig aangelegd parkje. Je rook de grond. Ik besloot een beetje rond te slenteren. Even te genieten van deze goed onderhouden natuur. Geen blaadje lag op de rode aarde. Geen takje versperde de weg.

Uit de verte kwam heel zacht het geluid van zingende stemmen. Ik besloot te gaan kijken. Op een afstandje, achter de struiken. Om ze niet te laten schrikken, zodat ze zouden stoppen. Ik liep dichterbij en zag 8 à 10 jonge mannen en vrouwen in hun zondagse zwart-witte goed in een kring staan. Ze zongen uit volle borst. Zoals alleen zij dat kunnen. Ze klapten in hun handen en bewogen hun bovenlichaam ritmisch naar voren en naar achteren. Close harmony. A cappella. Zo moeilijk, zo mooi. Zoooo mooi.

Het was een Afrikaans lied. Ze zongen tegen elkaar in. Alsof ze elkaar iets vertelden. Herinneringen ophaalden. Eén had de lead, een vrouw. Zij zong vol overtuiging telkens dezelfde strofe. De bassen vielen dan in en deden er nog een schepje bovenop. Dan mengden ook de hoge stemmen zich met de rest. Zo moeilijk, zo mooi. Die mooie galmende stemmen, die elk hun eigen melodie zingen, in harmonie met elkaar, swingend en toch intiem, bijna kuis. Zo moeilijk, zo mooi.

Ik sloop langs hetzelfde pad weer terug. Op mijn tenen. Het gezang werd zachter. Mo lag op de voorbank een sigaretje te roken. ‘Bent u nu al terug?’ 'Ja Mo, ga jij nou maar rijden.'

Bommen op Parijs

2009-01-02T11:11:00.011+01:00

We slenterden over de Place du Tertre, Montmartre in Parijs. Het was lente en de bomen stonden met hun nieuwe bladeren te pronken. Er waren maar een paar kunstschilders vandaag. Ze probeerden hun kitscherige schilderijtjes, die ze op schildersezels tentoonstelden om het echter te doen lijken, te slijten. Wij waren ook niet geïnteresseerd en liepen via de Rue Azaïs door naar de Basilique de Sacré Coeur. Ik wilde mijn reisgenoten wat bijzonders laten zien. Het hing in de Sakkre Kur, zoals Nederlanders het bouwwerk meestal betitelen; bij binnenkomst via de hoofdingang links om de hoek aan een pilaar. Een plaquette met daarop gebeiteld de geschiedenis van een onwaarschijnlijke gebeurtenis.

In de nacht van 20 op 21 april 1944 gooide een bommenwerper 13 bommen op de Basiliek. Het waren de laatste stuiptrekkingen van de oorlog. Drie maanden later zou De Gaulle zijn triomfale intocht houden op de Champs d’Elysees. Maar in deze april-nacht probeerde een dolgedraaide Duitser nog even een monument te verpletteren. Een kerk die gebouwd was om de slachtoffers van een andere Duits-Franse oorlog te gedenken. Maar hij miste. Op de plaquette heeft men nauwkerig aangegeven waar de bommen vielen. In een rechte lijn, schuin over de trap, rechts langs het gebouw en dan door een smal straatje. Geen mens werd geraakt en de basiliek en de nabijgelegen huizen waren alleen wat, al dan niet glas-in-loden ramen kwijt. Op de plaquette wordt Jezus dan ook hartelijk bedankt voor zijn ingrijpen. Of was er iets anders gebeurd?

Toen ik thuis kwam ben ik eens op zoek gegaan naar wat zich werkelijk die nacht had afgespeeld boven Montmartre. Ik sla mijn biografieën van Hitler er eens op na. Noch John Toland, noch Ian Kershaw maken melding van enige militaire activiteit boven Parijs. En ook Churchill laat het in zijn ‘De tweede wereldoorlog’ afweten. Laten de oude media mij in de steek, misschien leveren de nieuwe media mij meer informatie. Op naar het wereld-wijde web. Ik typ ’20-21 april 1944’ in en ‘Parijs’. Mondjesmaat komt er informatie. Maar uit zeer onverwachte hoek.

Op ‘Umbrella blog’ maakt iemand melding van een bombardement op Parijs die nacht, waarbij 670 burgers zouden zijn gestorven. Hij heeft het over een ‘allied bombings’ op Paris-La Chapelle. La Chapelle is een Parijse wijk en ligt op 10 minuten lopen van Montmartre. ‘Allied bombings’? Bombardementen door de geallieerden? Dat is stug. Waarom zouden die nou de Sacre Coeur willen platgooien? Ik kijk op Google maps en zie dat in die wijk een heel spooremplacement ligt. Zullen ze dat hebben willen platleggen en was één bommenwerper de weg kwijt? Op zag hij een basiliek voor een trein aan en besefte hij op het laatste moment zijn fout?

Ik vind de ‘Umbrella blog’niet echt een betrouwbare bron voor historische documenten en zoek nog even verder. En zo kom ik terecht bij ‘RAF History – Bomber Command 60th Anniversery. Campaign Diary, April 1944’. Ik kopieer even wat ik lees bij 20/21 April 1944.

“A raid on railway yards at La Chapelle just north of Paris was the first major test for the new No 5 Group marking method, with the group employing not only No 617 Squadron's low-level markers but the three Pathfinder squadrons recently transferred from No 8 Group. A few regular No 8 Group Mosquitos were also used to drop markers by Oboe to provide a first indication of the target's location for the main No 5 Group marking force. 247 Lancasters of No 5 Group and 22 Mosquitos from 5 and 8 Groups dispatched. 6 Lancasters lost. The bombing force was split into two parts, with an interval between them of 1 hour, and each part of the force aimed at different halves of the railway yards. There were a few difficulties at the opening of the attack, with the markers of the Oboe Mosquitos being a fraction late and with communications between the various controlling aircraft being faulty, but these difficulties were soon overcome and both parts of the bombing force achieved extremely accurate and concentrated bombing”.

"...achieved extremely accurate and concentrated bombing’. Precies door het nauwe straatje. Lijkt me sterk dat dat de bedoeling was. Laten we er maar van uitgaan dat het bombardement op de Sacre Coeur het gevolg was van de beschreven miscommunicatie in de aanloop van het bombardement.

Het was dus de RAF. Zeshonderdzeventig Fransen dood en bijna de Sacré Coeur naar de knoppen. Ik kijk nog eens naar de plaquette. En dan valt het me pas op. Er staat met geen woord vermeld over wie verantwoordelijk was voor de bommen. Geen enkel verwijt, alleen dank voor de goede afloop.

Passagier mist vliegtuig

2008-12-24T17:18:00.021+01:00

Het was 19 december 2008. Ik werd om 3.30 uur wakker, reed om 4.15 uur weg en was om 5.15 uur op Schiphol. Het vliegtuig gingom 6.35 uur. Dus tijd zat. Ik sliep nog even door. Met één blik op het mededelingenscherm zag ik dat ik bij balie 18 moest zijn. Dat was veel verder dan waar ik uitgestapt was. Ik sleepte mijn koffers drie vertrekhallen door. Ik bevroeg dromerig een informatiejuffrouw, maar die wist van geen TAP-vlucht. Ik keek nogmaals op het scherm en zag dat ik in de goede rij stond. Zag ik het goed of sliep ik nog? Toen ik aan de beurt was wist ook de KLM-juffrouw van niets. Geen vluchten naar Faro hier. Volgens haar was het TAP-incheckpunt in vertrekhal 1 en we waren nu in vertrekhal 3.

Het was inmiddels 5.45 uur en een normaal mens zou weten dat de tijd nu toch echt begon te dringen. Maar ik niet, deze vroege ochtend. Ik liep naar vertrekhal 1 en ging weer in de rij staan, nu voor de TAP-balie met het bordje Faro. Een dromerig kwartiertje verder was ik aan de beurt. De dame accepteerde mijn paspoort, keek in haar monitor en greep naar de telefoon. Toen ze klaar was met het overleg keek ze me vriendelijk aan en zei: ‘De gate is dicht. U kunt niet meer aan boord. U kunt zich beter even melden bij de TAP-informatie-desk rechts om de hoek.’

De juffrouw van het informatiepunt ging meteen in de verdediging toen ik opmerkte dat de gate wel erg vroeg was dichtgegaan. ‘Een halfuur voor take off is volsterkt normaal’, sputterde ze, me boos aankijkend. Kennelijk nachtdienst gehad dus al die boze klanten zat. Ik sliep gezellig verder en vroeg wanneer de volgende vlucht vertrok. ‘12.35’, zei ze. Ze begon driftig op haar toetsenbord te rammen. Overboeken naar de volgende vlucht naar Lissabon kostte me €108,-, lichtte ze me voor. Want ook de vlucht van Lissabon naar Faro moest overgeboekt worden. ‘Okay’, riep ik. Ik had niet veel keus. Zij begon weer hevig te typen. ‘Schrijft u een romannetje?’ Ze ontdooide een beetje en produceerde een smal lachje. ‘Alles moet opnieuw ingegeven worden. Dat duurt even’.

Om 12.00 kwam ik het vliegtuig binnen dat al gevuld was met drukke Portugezen en een enkele Nederlander. Ik kreeg een stoel op de allerlaatste rij, maar wel aan het gangpad zoals ik gevraagd had. Naast me zat een zeer dikke Nederlander, die ze kennelijk in deze stoel gelepeld hadden. Hij zat volkomen vast. Recht overeind en doodzenuwachtig. Het was zijn eerste vliegreis. Samen met zijn forse dochter was hij ook onderweg naar Farao, zoals Cleopatra zei, waar buren op hen zouden wachten. Zij hadden daar een appartement gehuurd; de buren verbleven in een camper. De vlucht was minimaal een half uur vertraagd. En het vliegtuig nam ons allemaal mee.

Ik vroeg aan de stewardess of we op tijd zouden zijn voor onze volgende vlucht naar Faro om 15.30 uur. Dat we anders vast zouden zitten in Lissabon. Nou, dat wist ze natuurlijk niet. Maar ze hoopte van wel. Daar schoten we lekker mee op. Volgens mij leren ze deze antwoorden van hun crisis-manager. Gewoon met je klant meelullen, maar geen zekerheid bieden. Want dan kunnen ze claimen. En dat moet je natuurlijk voorkomen. Wat later kwam ik er achter dat in Portugal GMT-tijd gold. Dat gaf ons een uurtje respijt.
Driekwartier voor de beoogde vertrektijd van de vlucht naar Faro werd de landing ingezet. Mijn buurvrouw aan de andere kant van het gangpad stelde voor dat we moesten vragen of we voorin het vliegtuig mochten zitten zodat we als eerste eruit konden. Er waren nog plaatsen in de businessklasse. Ik vroeg het aan de cabinedame, die op haar beurt telefonisch het hoger personeel benaderde. Het antwoord luidde dat de landing was ingezet en dat we op onze stoelen moesten blijven zitten. Vijftien minuten voor het beoogde vertrek naar Faro rolden we het vliegtuig uit Amsterdam uit. Eerst moesten we met een bus naar een andere terminal en toen we daar de hal kwamen binnenrennen, bleken we nog op tijd. Het was precies 15.30 uur maar de passagiers voor Faro waren nog niet opgehaald.

Twee uur later waren we nog niet opgehaald. We zaten met z’n drieën op de vloer met onze rug tegen de muur. Mijn buurman was de apathische rust zelve. Een uiterst vriendelijke man die alleen puffend zijn onvrede uitte. Ppppppfffffffffff. Met zweet op zijn voorhoofd. Hij wachtte telkens vol spanning als ik terugkwam met informatie, want hijzelf sprak geen woord over de grens. Die informatie was miniem. Ja, er was geen vliegtuig en ze wisten ook niet wanneer het kwam. Het vliegtuig was dus kennelijk zoek, concludeerden wij. Dat leek ons heel wel mogelijk in Portugal. ‘Passagier mist vliegtuig’ van vanmorgen kreeg hier een heel andere lading.

Al snel ontstond er een soort saamhorigheidsgevoel bij sommige passagiers. De dikke en zijn dochter bleven angstvallig dicht bij mij in de buurt. Verder waren daar twee Nederlandse homo’s, waarvan de ene zo rood aanliep dat we het ergste vreesden en zijn zwaar wit-gepolijste gebit nog prominenter uit zijn gezicht kwam, een Portugese man van mijn leeftijd met een rode houtje-touwtje-jas met capuchon aan, een oorbel in en een opgeruimd karakter en een Duitse vrouw van een jaar of veertig met vlassig donker haar en in bezit van een pronte dochter. Wij gingen om beurt op zoek naar informatie.

De gemoederen bij een paar Portugezen liepen hoog op. Een keurige zakenman, in zwart krijtjesstreep pak en diplomatenkoffer, was zo razend dat hij hardop voor zich uit zat te schelden en te blazen. Plotseling verscheen de politie ten tonele om het mokkende volk tot achter de afzetting te irigeren.

Toen kwam er nieuws. Er was een staking van cabinepersoneel. Daarom kwam het vliegtuig niet. Alleen onze vlucht. Men deelde foldertjes uit met de wervende tekst ‘YOUR RIGHTS AND WHERE TO COMPLAIN’. Hadden ze kennelijk nog liggen van een eerder oponthoud.. Over cancellation van de vlucht wordt in de flyer opgemerkt: ‘Financial compensation is due unless ……… the airline can prove that the cancellation was caused by extraordinary circumstances.’ Handig. Een staking leek mij extraordinary. Maar dat was van later zorg.

‘Er komen bussen’, zong het rond, ‘die ons vanavond nog naar Faro brengen.’ Waar en wanneer wist niemand. Eén passagier gaf het op. Hij pakte samen met zijn zoon de trein en ging rechtstreeks naar Faro. Het idee trok mij ook maar ik had de dikke en zijn dochter op sleeptouw, bovendien had ik mijn bagage nog niet terug.

Een half uur later draaide de belt en spuwde mijn koffer uit. We verdeelden de taken. Ik ging op zoek naar informatie en mijn twee landgenoten bewaakten de bagage. Ik liep naar tourist-information en die verwees door naar de douane (we stonden inmiddels buiten de douane en mochten niet terug naar de groep), en die naar de politie, en dan naar de TAP-desk en de Groundforce. Dat bleek de juiste club te zijn. Ik rende terug naar de hal om mijn partners te halen. Ik zag hem nog net met mijn bagagekar naar buiten lopen. Ik dacht: ‘Dit overkomt mij niet.’ Hij keek om, zag mij en zwaaide. ‘Kom op. De bussen zijn er’. Drie-en-eenhalf uur later waren we op Faro-airport. Ik besloot mijn huurauto op te halen maar niet op zoek te gaan naar het appartementencomplex een uur verderop. Ik boekte een kamer in het Ibis-hotel.

Compositie in turkoois met tuinslang en heel kleine klomp

Strand bij Carvoeiro

Krijtrotsen bij Rocha Brava

Idem

Uitzicht vanaf Moors kasteel in Silves

Hoogtevrees in de Sagrada

2008-12-15T11:49:00.009+01:00

De dakgoot van mijn huis hangt op, wat zal het zijn, een metertje of 8 à 9. De kamers zijn 3,40 m hoog en dan twee etages en nog wat er tussen, dus laten we zeggen 9 meter hoog. Daarboven komt de zolderetage. Ik klom vroeger graag in de herfst de goot in om larixnaalden en bladeren van ander boomgespuis te verwijderen om verstopping van de afvoer te voorkomen.

Soms ging ik hogerop en wierp een borstel met een zwaar gewicht in de schoorsteen van de openhaard in de hoop dat het stookkanaal daar schoner van zou worden. Eén keer is de borstel in het kanaal blijven steken en niet beneden gearriveerd. De borstel zat vast. Ik had dat scenario al keer van een collega gehoord en die had voor veel geld het rookkanaal moeten laten openbreken teneinde zijn borstel en het vrije verkeer van rook en trek weer terug te krijgen. Gelukkig kon ik met enige moeite, via de openhaard, graaiend in de schoorsteen de borstel te pakken krijgen en lostrekken. Er volgde een lawine aan roetproducten.

Hoog dakverkeer was mij dus niet ongewoon. En nooit last van hoogtevrees. Totdat ik wat ouder werd. Totdat de bravoure wat ging rusten. Ik was bij de Sagrada Familia in Barcelona. De meer dan fantastische kathedraal van Gaudi die al decennia in aanbouw is, omdat hij alleen met geld van particulieren gebouwd mag worden. Dus geen overheidssubsidies en bedrijfssponsoring. Ik bezocht dit bouwwerk en zag dat de mogelijkheid bestond ook de torens met liften te bestijgen en dan via een trap weer af te dalen. Dus eerst snel hoog en dan langzaam omlaag. Via een ronddraaiende trap naar beneden. In een kathedraal in aanbouw. Sagrada familia. De heilige familie. Ik ging naar boven. Niks aan de hand. Stapels mensen deden het. En boven was het uitzicht grandioos.

En dan ga je met de trap naar beneden. En dan zie je dat de glazen nog niet in de ramen zijn gezet. Dat je dus een open verbinding hebt met het 40 meter lager gelegen Barcelona. En dat ook aan de binnenkant geen beveiligend ijzerwerk is aangebracht. Je kijkt recht in de afgrond van de toren.

Dat voelt niet echt echt lekker. Je loopt van een trap af en bij een verkeerde stap verdwijn je een tiental meters de diepte in. Om net zo als Gaudi te sterven aan de voet van de kathedraal. (Gaudi werd vlak voor de kerk overreden door een tram en stierf later in een plaatselijk ziekenhuis).

Ik verstijf. Durf geen stap meer te verzetten. Ik realiseer me dat ik verder moet omdat ik anders op deze plaats zal mummificeren of erger, door achtervolgers zal worden gepasseerd. Dus stapje voor stapje ga ik verder. Trillend. Kijkend naar de volgende tree. En niet naar buiten.
Zwetend bereik ik de begane grond. Doel bereikt. Ik ga zitten op een richel aan de overkant van de uitgang en wacht hoe andere bezoekers deze dodegang overleven. Na enige tijd gaat de deur open en komen twee pubermeiden kletsend en alleen in beslag genomen door eigen zaken de deur uit. Giebelend lopen ze weg. Ik voel me oud.

Ik voelde me niet oud toen we aanvlogen op Los Angeles. Ik zat lekker te lezen, we zouden gauw landen en mijn buurvrouw zorgde voor de nodige chocolade-versnaperingen. Ik was op weg naar Hollywood om eens te kijken waar al die crooners en stars hun bedoeninkje hadden. De gezagvoerder van ons vervoermiddel deelde mee dat we wat te vroeg waren en dus in een parkeerbaan werden gezet. Prima. Ken ik. Geen punt. Een beetje rondjes draaien en dan dalen. Over een paar minuten zouden we landen.

Ik keek door het raam naar beneden en zag Los Angeles volstrekt stil onder ons liggen. De motoren deden van mwung, mwung, mwung, langzaam dus, en niet van jangjangjangjang, laat staan juuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuut. We hingen stil boven de stad. Mwung …… mwung ……. mwung. Mijn buurvrouw zegt: ‘There’s something wrong with the engines’. De engelen van Los Angelos hadden kennelijk geen dienst. Ik knijp mijn knokkels wit op de leuningen. Minuten lang hangt die grote kist boven de files van L.A.. het is kennelijk spitsuur daarbeneden. Mwung …… mwung ……. mwung. Het is doodstil. De lichten zijn grotendeels uit. Iedereen is in verwachting van de finale mededeling: ‘Ladies and gentlemen. We have a problem’.

En dan plots komt de vaart er weer in, gaat het mwung weer over in juuuuuuuuuuuuuuuu-uuuuuuuuut en landen we probleemloos.

Vertraging in São Paulo

2008-12-07T16:13:00.007+01:00

Ik was ruim op tijd voor mijn vlucht van São Paulo naar Cascavel, anderhalf uur verderop naar het oosten. Daar wachtte een bus die mij verder zou transporteren naar Foz do Iguaçu, bekend van het natuurpark en de waterkrachtcentrale (Usina Hidroelétrica de Itaipu), maar vooral van de 275 watervallen. Ik liep naar de balie klaar om me in te checken. Voor de balie stonden clubjes mensen opgewonden te kletsen. Ik probeerde op te vangen wat de oorzaak was van de commotie, maar mijn Braziliaans-Portugees was niet toereikend om licht te vinden in de duisternis. Ik kan daar aan toevoegen dat mijn kennis van die taal zelfs niet toereikend was om ook maar iets te begrijpen al werd het duidelijk articulerend in mijn oor getetterd.

Ik wendde mij tot een grond-versie van de cabine-serveerster en vroeg in het Engels wat er aan de hand was. De vlucht naar Cascavel had een vertraging tot 11 uur die avond, zei ze. Zij gaf mij een bon voor een kopje koffie, lachte me vriendelijk toe en verwachtte dat daarmee de 5 uren vertraging mooi waren opgelost. Maar.. maar.. maar, begon ik. Zij kneep in mijn arm. Alles komt goed, stelde ze me gerust. O ja, zei ik. En mijn bus dan? Blijft die wachten tot ik vijf uur te laat, ver na middernacht aankomt? Nou dat leek haar niet waarschijnlijk. Ik moest maar even naar de klanten service gaan en het probleem daar voorleggen.

Voor de klantenservice stond al een rij. Achter het loket zat een jongetje dat kort geleden van de lagere school was weggeplukt, een te grote bril op zijn neus was gemonteerd, in een pak van de luchtvaartmaatschappij gehesen en op de kruk gezet. Dit was onze alwetende antwoordmachine. Ik pakte mijn spullen en verdween voor even in een luchthavencafé.

Een paar uur later was de wacht achter het loket gewisseld en de rij verdwenen. Ik ging eens informeren over de mogelijkheden. Ik vroeg de dame of er een hotel was op het vliegveld van mijn bestemming. Ze knikte bevestigend, noteerde alles wat ik kwijt wou en zou het een en ander doorbellen naar het kantoor in Cascavel en ik moest daar maar contact opnemen. Om 11 uur ging het vliegtuig.

Aangekomen in Cascavel haalde ik mijn koffer van de band en rende 6 uur te laat de aankomsthal in. Het was er donker. Alle luikjes waren hermetisch gesloten. Een schoonmaker toerde rond op zijn veeg-, zuig- en poetsapparaat en produceerde daarbij telkens een piepje. Piep…. piep…. piep. Verder was het stil. En er was geen hotel. En er stond geen bus. Buiten stonden wel wat taxichauffeurs. Gelukkig, waar een taxichauffeur is, is een weg. Ik liep naar buiten en zij zagen meteen een klant. Met zijn vieren kwamen ze naar me toe. Ze vroegen waar ik heen moest. Ik vertelde dat. Eén van hen riep een prijs. Dat hadden ze kennelijk afgesproken. Dat ze niet tegen elkaar op zouden bieden. Ik vond het bedrag redelijk en dacht nog steeds dat de vliegmaatschappij dat wel zou compenseren. Ik stapte in en daar gingen we, door het donkere, ongetwijfeld prachtige landschap van de Mato do Sul. Ik knipte een lichtje aan en trok mijn boek tevoorschijn.

Tegen vier uur in de ochtend reden we Foz do Iguaçu binnen. Mijn chauffeur kende de weg en al gauw reed hij de straat van het hotel in. En dat was een verrassing. Het was hier feest. De hele straat stond vol met dansende, zingende en drinkende Brazilianen. Het was een uitbundig en feestelijk feest. Vol lol, zo te zien, en uitgelaten pret. Ik voelde me brak en wilde naar bed. Ik rekende af, nam de bagage over van de chauffeur en liep de hal van het hotel binnen. Het was er donker. Op een lampje bij de receptie na, scheen er geen licht.

Achter de desk zat een meisje. ‘Alo,’ zei ze. Ik alo-de-terug en daarmee was mijn Portugees op. Haar Engels was dat al eerder, zodat we nu met de mond vol tanden tegenover elkaar stonden. Maar zij had een oplossing. Ze pakte een mobiele telefoon, drukt een nummer, riep er na enige tijd wat Portugees in en gaf hem aan mij. ‘Hallo?’ klonk het van de andere kant. ‘Hallo?’ zei ik, ‘Who are you?’. Het was de vlot Engels sprekende manager van het hotel, die waarschijnlijk voor de deur stond te dansen. Ik vertelde hem wie ik ben en wat ik kwam doen. Slapen. Nou, er was op mij gerekend, maar een beetje eerder. Ik vertelde hem van de vertraging. Okay, niks aan de hand, geef de mobiel maar weer aan de juffrouw. Zij kreeg wat Portugese instructies, denk ik, want ze gaf me nu vlot een sleutel en wees me welke kant ik op moet. Ik had een kamer onder het dak, dook mijn bed in en viel als een blok in slaap.

Het gelijk van Parijs

2008-11-30T11:37:00.007+01:00

Het was mooi weer. Zonnig. Graadje of 20. Wolkeloos. Lente in Parijs. ‘April in Paris’, zong Sarah Vaughn. Het was ook de laatste dag van onze reis. We hadden vier weken langs de kust van het Iberische schier-eiland gereden en reden nu via Frankrijk terug naar huis. We besloten de laatste dag in Parijs door te brengen. We zetten de tent op in het Bois de Boulogne en gingen naar de Champs voor ons bijna laatste, immens dure biertje. We keken naar het passerend publiek en genoten van het uitzicht.
Er trok een stoet aan mensen langs. Het was ongeveer 13.00 uur, dus Parijs had lunchpauze en flaneerde nu langs de terrassen, om te zien en gezien te worden. Lang, kort, dik, dun, alles liep, zweefde, hobbelde of sjokte voorbij. Van adembenemend mooi tot in-triest verval.

Voor ons zat een oude, maar energieke man. Hij was minstens 70, had lang wit haar, een bruin gezicht en de uitstraling van iemand die veel jonger was. Naast hem zat zijn zoon, gekleed in krijtstreep, gel in haar en de rest in chagrijn. Pa had lol. Zoon niet.

Voor pa stond een schuimend glas gerstenat. Hij was tevreden en keek goed geluimd naar het passerend publiek. Telkens als er een fraai exemplaar van het vrouwelijk geslacht voorbij kwam, kwam er een grote glimlach op zijn gezicht en applaudisseerde hij in gedachte. Niet hard op, want zijn zoon vond hem toch al dementerend. Nou dementerend was hij niet. Genietend was hij wel. Met een zoon van 47. Die het druk had en maar nauwelijks tijd kon vinden om één keer in de drie weken met hem een uurtje door te brengen. Zoals vandaag. Op de Champs d’Elysees. Parijs.

Pa zou dit genot niet ontnomen worden. Voor hem geen vergaderingen, i-Pods, krisis, laat staan grijze krijtstrepen, Aston Martin en Cartier. Voor hem was de avondmaaltijd in het restaurant om de hoek bij zijn flat al een hoogtepunt van de dag. Deze uitstap naar de Champs zou hij zich niet laten ontnemen.

Zijn zoon keek geërgerd. Hij ergerde zich aan zijn vaders lol, rust, levenslust. ‘Hij moest dankbaar zijn voor de tijd die hij uittrok tijdens zijn drukke leven. Wie betaalde de rust van die ouwe. Zie hem lachen en plezier hebben. Terwijl hij zat te pezen voor de alimentatie, de kinderen, de dalende koersen en de contributie van de golf-club'.

Er woei een zachte wind. Die ritselde aan de parasols. En aan de rekeningen die op tafel lagen. En die de rekeningen heel voorzichtig verplaatste naar de grond. En toen naar de blazers van de ondergrondse parkeergarages. En toen whaaaap weg. De ober kwam. Zoon wou betalen en greep naar de rekening en greep in het niets. Hij keek Pa aan, die net een slok van zijn bier nam en zich verslikte door de woedende blik van zijn Jacques. Zoon trok zijn beurs, gooide enig papiergeld op tafel en vertrok zonder verder om te kijken.

Pa leek even van zijn stuk gebracht, vermande zich, keek ons aan en zei: ‘Ze weten niet meer te genieten. Ze hebben geld maar verder………………mwaaah’. Hij dronk zijn glas leeg, stond op, liep naar het trottoir en stak zijn hand op voor een taxi. Toen die kwam, keek hij om en zwaaide ons tot ziens. De chauffeur hielp hem instappen.

Een katterug op de rio Gaudiana

2008-11-23T08:02:00.007+01:00

Wij verplaatsten ons per katterug. Zo werd de Volvo PV 444 genoemd waarmee we 4 weken op stap waren. Kattenruggen waren zeer populair bij studenten en ook mijn reisgenoot Gerard, door mij steevast Sjef genoemd, had er een. We waren de hele westkust van Spanje en Portugal af gereisd en stonden nu op het punt de grens tussen Portugal en Spanje te passeren. Er was echter een probleem: er was hier geen vaste verbinding tussen beide landen. De grens liep ergens midden in de rivier Rio Gaudiana die uitmondde in de oceaan. Men had er wat opgevonden en een zeer gammele, roestige pont ingeschakeld.

De Portugese douane had zijn burelen op vaste Portugese grond gevestigd en niet zoals regelen der kunst dat vereiste midden in de rivier. De douaneposten die men daar aanvankelijk had gesitueerd, had men veel later teruggevonden in de buurt van de Canarische eilanden. Dus had men besloten tot een vaste post en een pont. Alvorens je over twee houten balken, die provisorisch tussen de wal en het schip waren neergelegd en absoluut geen gedegen indruk maakten, het schip mocht oprijden werd je eerst stevig gevisiteerd door enkele beambten. Wij waren nog niet aan de beurt.

Voor ons stond een BMW-cabrio met Duits kenteken en een hevig opgetuigd stel; zij met een getoupeerd haarlakkapsel en zeer hoge hakken en hij met een even kunstmatig Elvis-kapsel en puntschoenen. Het waren Duitsers hè. Alles werd de auto uitgesleept. Alle koffers, alle tassen en één beautycase. Tegenwoordig ziet met die dingen niet veel meer, maar toen was dat een onmisbaar attribuut voor een jonge vrouw. Het was een merkwaardig vierkant ding, een doos met een handvat bovenop. Van wit leer. En daar zat dan van alles in wat een vrouw tot beauty kon maken. Potjes met zalf, doosjes met poeder, flesjes met geurtjes, lipsticks, flesjes met nagellak, cremes, borstels, kammen, spiegeltjes, schaartjes, vijltjes, watten, nog meer flesjes, met milk, en eau de toilette, wattenstaafjes, nou ja noem maar op. En alles lag nu op de grond of was in het gras gegooid. Zij keek in opperste paniek naar wat hier allemaal gebeurde. De slipjes kwamen uit de koffers, de b.h.’s lagen op de achterklep, jurken op de achterbank en schoenen werden van binnen en van buiten bekeken.
Wij zaten het met stijgende verbazing te bekijken en vreesden de toekomst met grote vreze. De douaniers hadden er een sadistisch genoegen in om alles met grote traagheid grϋndlich te onderzoeken. En daarbij smalend lachend naar hun slachtoffers te kijken. Waarschijnlijk hadden ze een rekening te vereffenen of was vanuit Lissabon de opdracht gekomen nu eindelijk die grote drugsdealers vast te zetten. Maar zoals aan elke lijdensweg kwam ook hier een eind aan. De Duitsers mochten hun spullen bij elkaar rapen. Er was niets gevonden.

En nu wij. Wij waren ’s ochtends nogal laat vertrokken en hadden in grote haast tent en toebehoren, kookgerei, kleren, eten en drank achter in de auto gegooid. ’s Avonds moest het er toch weer uit dus wat was het nut in deze bagage enige ordening te brengen. De gefrustreerde beambten kwamen met dreigende pas naar ons automobiel. We keken geïnteresseerd naar de mooie blauwe lucht en controleerden of daar geen wolkje te vinden was. Nee, dat wolkje was daar niet te vinden maar wel op het gezicht van de douanier die op mijn raampje tikte. Of ik er even uit wilde komen. Dat wilde ik best. Ik zou eens even laten zien hoe coöperatief ik was met het Portugese volk. Of ik de klep open wilde doen. Maar natuurlijk, met alle plezier. Ik pakte de sleutel, ontsloot het slot en deed de klep omhoog. Ga uw gang, wees ik, zweetdruppels van mijn gezicht wissend.

De inspecteur keek naar de ongeorganiseerde rotzooi onder de klep en keek mij vragend aan. Wat dat was? Ik vermoedde dat ‘bagage’ niet het antwoord was dat hij verwachtte, maar vond ‘drugs’ te ver gaan en ‘aardappelen’ niet toereikend, dus ik koos voor ‘onze tent’.

Hij stak zijn arm uit en in ons reisgoed. Net zo snel haalde hij zijn arm er weer uit. Op zijn arm bevonden zich nu enige resten boter, wat achtergebleven camembert, een toefje mayonaise en om het op z’n Hollands af te ronden, wat pindakaas op zijn rechter pink. Hij keek naar zijn arm, trok een zeer vies gezicht, gooide de klep met een klap dicht en verwees ons naar de boot. Hij had zelfs onze paspoorten niet gecontroleerd.

Slaapdronken

2008-11-16T11:27:00.011+01:00

Het vliegtuig landde rond 4 uur ‘s ochtends. Een paar kilometer buiten Honolulu, op Honolulu Airport, Hawaii. Ik stommelde slaapdronken de vliegtuigtrap af, strompelde stokdoof door het snelle dalen langs de douane en sprintte naar Hertz. Ze waren nog open. Toen ik op de bel drukte kwam vanachter een bouwplatenpaneel een slaperig figuur te voorschijn, die mij na ampele raadpleging de sleutels van een automobiel overhandigde waarmee ik me op weg begaf naar het Outrigger-hotel. Ik was moe, laat dat duidelijk zijn. Ik was het reizen even zat en wilde naar bed. Nou ja, eerst een borrel en dan naar bed.

Het was een zesbaans-snelweg en er reden nog redelijk veel auto’s. Ik schatte de afstand naar Honolulu op zo’n 10 kilometer. Ik schatte dus verkeerd. Na 10 kilometer lag de snelweg er nog net zo snel bij als voorheen. Geen spoor van stedelijk rumoer. En toen zich na een kilometer of twintig wat industriële bebouwing begon af te tekenen wist ik niet hoe snel in me van de weg af kon begeven om me door iemand te laten bijpraten over waar ik in godsnaam zat en hoe ik bij het Outrigger kon komen.

Ik ging dus van de snelweg af. Het was rond vijf uur in de ochtend. Op een industrieterrein. En ja, er stonden daar auto’s. En ja er waren daar mensen. Om vijf uur ’s ochtends. Slaapdronken. Ik zette mijn auto neer een wandelde als een volstrekt onwetende nul naar de eerste de beste auto met inzittende. Er zat een man alleen in. Achter het stuur. Hij duwde iets weg in zijn jack toen ik hem vroeger waar het Outrigger was. Hij verwees me door naar een auto tien meter verder op. Ook hier een man alleen. Na vijven ’s ochtends. Ook hier een schrikbeweging maar ook een antwoord. Het Outrigger was nog een tiental kilometer rechtdoor en dan even links. Ik luisterde maar half want ik begon nattigheid te voelen Ik bedankte hartelijk maar tot handen schudden kwam het niet. Ik liep rustig, maar met een unheimisch gevoel terug naar mijn auto. Dit industrie-terrein bleek, las ik achteraf, deel uit te maken van het China-town van Honolulu. Met gemiddeld één moord per week. Waar ik met mijn slaapdronken kop doorheen banjer. Om vijf uur in de ochtend.

Ik bereik Outrigger East ongeschonden en krijg een riante kamer met groots uitzicht. Ik heb zicht op een kantoorpand, een drukke autoweg en als ik uit het raam leun en naar rechts kijk, op Waikiki Beach, het beroemde surfers strand. Het hotel wordt omschreven als ‘Ideally located for budget-minded vacationing families, couples on romantic getaways and other leisure travelers, the Outrigger East stands only a short stroll from Waikiki Beach, the International Marketplace, Kapiolani Park, Honolulu Zoo and Waikiki Aquarium’. Hou het even vast. ‘Vacationing families, couples on romantic getaways and other leisure travelers’. Heb je hem? Zo’n hotel dus.
Ik verblijf hier een paar dagen, maar veel indruk maakt Hawaii niet. Op de derde dag reis ik verder. Ik moet vroeg op voor mijn vlucht naar Los Angelos. Drie uur in de ochtend. Om vijf uur gaat het vliegtuig, ik moet nog pakken en de auto terugbrengen. Ruim op tijd ben ik wakker, daar heb ik geen wekker voor nodig, en verlaat bepakt en bezakt mijn kamer. En dan is het toch even verrassend. Dit hotel leeft nog. Is zelfs nog springlevend. Als ik halverwege de gang ben komt het geluid van feesten me tegemoet. Deuren staan open en gekousde benen van liggende dames steken uit de opening. Mannen lopen in de olie van kamer naar kamer. Er is een feestje aan de gang. Of zo. De nachtelijke dubbele agenda van een hotel. Overdag de families, couples and travelers en ’s nachts de rest. Zoals je ook tv kijkt in een hotel. Zappend door het aanbod kom je vroeg of laat, meestal vroeg, bij het betaal-aanbod. En meestal is het zo geprogrammeerd dat je heel even, voordat het kanaal op slot gaat, nog wat borsten en stevige billen meeneemt. Je kunt je daarop abonneren en als je dat doet, verschijnt het op je rekening, als communications services.

Ik loop met stevige pas verder en veins de uitnodigingen deel te nemen aan het vertier niet te horen. Op het vliegveld is het kantoor van Hertz gesloten. Ik schuif sleutel en papieren onder het rolluik door. En loop naar de vertrekhal.

Man-doe-er-wat-an

2008-11-09T13:57:00.006+01:00

Een typisch Nederlandse manier van vakantie houden is op pad gaan met de sleurhut of met een camper. Ik denk dat Nederland de hoogste camperdichtheid heeft van Europa. Ook ik ben een groot aantal keren met een gehuurde camper op pad geweest. Samen met mijn hond Badjah. Twintig jaren oud. Een kruising tussen een Duitse herder en een whippet; een hele kleine hazewind. Eén van de twee ouders stond tijdens de conceptie op een krukje. Met het resultaat was ernaar. Ik had haar overgenomen van de vader van een vriendin die naar een bejaardenhuis moest. Ze heeft zeventien jaar achter me aangelopen. Badjah dus, niet die vriendin. Nu reden we samen door het Franse en Noord-Spaanse land en waren op de terugweg toen we de volgende ontmoeting hadden.

’s Avonds stoppen we op een schitterende camping
‘Belvédère du pont de Lanau’. De camping ligt in terrassen tegen een berg aan en geeft een mooi uitzicht op een rivierdal. Het regent met bakken. Ik doe het licht en de verwarming aan en heb een riant uitzicht op de door de plassen soppende, regenjassen en parapluen torsende tentbewoners. Ik schurk mijn schouders in de kussens.

Recht voor mij komt een VW Golf met Nederlands kenteken tot stilstand. Het gebrek aan manoeuvreer-ruimte welke het terras biedt brengt de door de beslagen ruiten nog onzichtbare chauffeur in merkbare paniek. Zijn ijverig gesleur aan het stuurrad doet de banden stevige modderkuilen graven in het gras. Na tienmaal voor- en achteruit staat het vehikel stil. De deur gaat open en er verschijnt een paraplu. Daarna volgt pa, behoedzaam voetje voor voetje de modder aftastend naar vaste grond. Ma blijft zitten en kijkt met een gezicht van man-doe-er-wat-an. Hij kijkt omhoog, naar haar, en weer omhoog. Ma denkt zichtbaar: ‘Sul, laat die regen dan stoppen. Ik kom er niet uit voor de regen stopt. Ik ga me daar in mijn nieuwe Zeeman-spullen die tent niet in de regen staan opzetten’. Pa kijkt besluiteloos rond en haalt zijn hand door het lichtgrijze, kalende haar.

‘Stoppen laten. Hoe kan ik de regen nou stoppen laten. Zo dadelijk wordt ze kwaad en is onze hele eerste vakantieavond naar de knoppen. Moet ik mijn matras weer in de voortent leggen. Stoppen laten……..’ Hij krijgt een idee. Hij neemt het op met de eigenares van deze bedoening. In Nederland zijn we gewend aan regen, maar de Fransen zullen er wel een truc op hebben. Hij gaat zich beklagen en zal eisen dat de regen stopt. Hij sjokt naar beneden. Zij blijft achter, strak voor zich uitkijkend, en trekt zijn portier met een klap dicht. Na enige minuten komt hij onverrichter zake weer boven en kijkt naar de dichte, beslagen ramen van de auto. Is ze nog steeds boos?

En dan stopt de regen. He did it. My god, he did it. Twijfel-tobberig kijkt hij naar de lucht of het weer geen spelletje met hem speelt. Maar het blijft droog. Het is hem gelukt. Het portier gaat open en moe stapt uit. Haar stevige wandelschoenen zakken tot en met de profielzool in de modder. Samen zetten ze de tent op. Wanneer deze klus geklaard is, rommelt ze nog wat in de bagage en vertrekt met badspullen richting sanitair blok. Pa houdt de wacht staande naast de auto. Af en toe kijkt hij de weg af om te zien of ze er al weer aankomt. Het is weer gaan regenen. Badjah staat op, loopt naar een nog lekkerder plekje en slaapt weer verder. Ik sla een boek open.
Als ik ’s avonds het restaurant binnen kom, blijken de enige andere gasten mijn vrolijke buren te wezen. Zij zitten met natte, gewassen haren tegenover elkaar en kijken door de beregende ruit naar het lege zwembad. Zij zeggen niets. De eigenares van het etablissement komt met de kaart en deelt vast water en brood rond.

En dan barst het los. In onvervalst scheldend Amsterdams. Hoe het godsamme mogelijk was dat de douche het niet dee. Dasse al helemaal uitgekleed was en datter allenig maar koud water uit kwam. Hoe isset mogelijk voor die prijs. Hij doet af en toe ook een duit in het zakje en kijkt wat besmuikt naar mij. Alles had ze al uit. Na die lange rit wou ze zich wel effe opknappen. De regen sloeg door het hok heen. Koud dat ze het had. En dat voor die prijs.
De uitbaatster probeert vriendelijk uit te leggen dat twee van de vijf douches het wel doen en dat het nog wat vroeg in het seizoen is om ze alle vijf te laten werken. Die ondervinding had ik inmiddels ook al. Ik was eerder op de avond, slechts gekleed in handdoek, springend door de regen van de ene douche naar de andere gerend voordat ik een warme aantrof. Toen ik klaar was met mijn waterballet bleek ik mijn onderbroek in één van de andere badhokken achter gelaten te hebben. Mijn capriolen waren niemand opgevallen. Het was nog wat vroeg in het seizoen.

De discussie is er inmiddels niet kalmer op geworden. Elk in hun eigen landstaal slaan ze elkaar met argumenten om de oren. En dat voor dat geld. Ik bied mijn vaardigheden als vertaler aan. En zowaar dat wordt op prijs gesteld. Ik vertel hen over de douches en waarom er nog maar twee in werking zijn en leg de francaise uit dat de lange rit en de regen het humeur van mijn landgenoten reeds tot het nulpunt had doen dalen. De koude douche was de druppel. De rust keert terug.